ΔΙΕΘΝΟΛΟΓΟΣ

ΜΥΘΟΙ ΚΑΙ ΑΛΗΘΕΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΛΑΘΡΟΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΚΑΙ ΤΙΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

2011-10-08T20:17:00.003+03:00

Του Βουχιούνη Νικόλαου , Διεθνολόγου
Κυριακή 9 Οκτωβρίου 2011

ΜΥΘΟΙ :

1. Η λαθρομετανάστευση προκαλείται αποκλειστικά από ενδογενείς παράγοντες των χωρών-προέλευσης .

Λάθος . Η άσχημη οικονομική κατάσταση και η πολιτική αναταραχή είναι πράγματι οι κυριότερες αιτίες μεταναστευτικών ροών προς την Ελλάδα . Αυτό ίσχυε τόσο επί της κατάρρευσης των πρώην κομμουνιστικών καθεστώτων της Ανατολικής Ευρώπης και της Σοβιετικής Ένωσης (1991) όσο και για τις τρέχουσες τάσεις σε Ασία και Βόρειο Αφρική .

Εντούτοις , οι ενδιάμεσες χώρες επηρεάζουν το μέγεθος της λαθρομετανάστευσης , επιτρέποντας ή μη την ανάπτυξη ιδιωτικών και παρακρατικών δικτύων διακίνησης ανθρώπων . Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η Τουρκία , η οποία (κρίνοντας εκ του αποτελέσματος αλλά και των πληροφοριών-ομολογιών που έχουν κατά καιρούς παράσχει συλληφθέντες διακινητές) ασκεί πλημμελή φύλαξη των ελληνοτουρκικών συνόρων και αντιμετωπίζει το φαινόμενο της λαθρομετανάστευσης ως επικερδή δραστηριότητα (και ενδεχομένως ως διπλωματικό εργαλείο άσκησης πίεσης προς την Ευρωπαϊκή Ένωση αλλά και υπονόμευσης της κοινωνικής συνοχής-ειρήνης στην Ελλάδα) .

Έτερος εξωτερικός παράγοντας είναι οι διεθνείς στρατιωτικές επεμβάσεις , όπως στο Αφγανιστάν και το Ιράκ , όπου οι πράξεις μίας Μεγάλης Δύναμης ή μιας συμμαχίας κρατών αποδιοργανώνουν την όποια στοιχειώδη εσωτερική τάξη και το συνεπακόλουθο πολυετές χάος δημιουργεί και συντηρεί μαζικά κύματα λαθρομεταναστών προς τα πλησιέστερα προσβάσιμα ανεπτυγμένα (συγκριτικώς) κράτη .

Τέλος , οι ευθύνες του κράτους-αποδέκτη , με διαδοχικές ελληνικές κυβερνήσεις να μην έχουν θεσπίσει συγκεκριμένα μέτρα αντιμετώπισης του προβλήματος (όπως σύναψη συμφωνιών επαναπροώθησης με τα κράτη-καταγωγής και πρόσληψη επαρκούς προσωπικού συνοριακών ελέγχων) και , ενίοτε , να έχουν προχωρήσει σε πελατειακής εκλογικής λογικής μαζικές νομιμοποιήσεις 'παλιννοστούντων' (ψευδώς λογιζομένων ως Έλληνες ομογενείς) από τις πρώην Σοβιετικές Δημοκρατίες διαμέσου της Κύπρου .

2. Η λαθρομετανάστευση είναι ένα παγκόσμιο φαινόμενο και κανένα κράτος δεν δύναται να το αντιμετωπίσει .

Ανακριβές . Είναι παγκόσμιο φαινόμενο αλλά διακρίνονται βαθμίδες επιτυχούς/ανεπιτυχούς αντιμετώπισης . Η υιοθέτηση μοιρολατρικής στάσης δεν είναι λύση , είναι απάθεια . Στις ΗΠΑ από το 2001 έως το 2005 εισέρχονταν παρανόμως σε ετήσια βάση 850 000 άτομα , ενώ την περίοδο 2005-2009 (λόγω και της οικονομικής κρίσης) ο αριθμός μειώθηκε σε 300 000 άτομα , με τον συνολικό πληθυσμό λαθρομεταναστών να αγγίζει τα 11,1 εκατομμύρια το 2009 επί συνολικού πληθυσμού 300 εκατομμυρίων (Εφημερίδα Washington Post , http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/09/01/AR2010090106940.html) , δηλαδή ποσοστό περίπου 3,5% .

Σύμφωνα με μελέτη της συντηρητικής Αμερικανικής οργάνωσης Federation for American Immigration Reform (FAIR) που διεξήχθη το 2010 , η λαθρομετανάστευση επιβαρύνει την οικονομία των ΗΠΑ με 113 δις δολάρια ετησίως . Στην αντίστοιχου αντικειμένου αλλά φιλελεύθερης ιδεολογικής προσέγγισης Perryman Report του 2008 , στη λαθρομετανάστευση πιστώνεται αύξηση του ΑΕΠ κατά 245 δις δολάρια ετησίως και της αποδίδονται 2,8 εκατομμύρια θέσεις εργασίας (Ειδησεογραφικό δίκτυο Fox News , http://www.foxnews.com/us/2010/07/02/immigration-costs-fair-amnesty-educations-costs-reform/) . Ουσιαστικά όμως αυτό μεταφράζεται σε 2,8 εκατομμύρια λιγότερες θέσεις νόμιμης εργασίας , με την ανεργία στις ΗΠΑ να ανέρχεται σε 9,6% και το ποσοστό πληθυσμού κάτω από το όριο της φτώχειας σε 15,1% για το 2010 (CIA-The World Factbook , https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/us.html) .

Στην περίπτωση της Ελλάδας , τα στατιστικά στοιχεία εμφανίζουν μεγάλες αποκλίσεις , επιβεβαιώνοντας την φημολογία για την ποιότητα των Greek Statistics . Άλλωστε στην πρόσφατη απογραφή (Μάιος 2011) , όπου υποτίθεται ότι κατεγράφησαν όλοι οι μετανάστες δίχως υποχρέωση επίδειξης άδειας παραμονής (Εφημερίδα ΤΟ ΒΗΜΑ , http://www.tovima.gr/finance/article/?aid=398983) , ο πληθυσμός της χώρας ανήλθε σε 10,7 εκατομμύρια έναντι 10,9 εκατομμύρια στην απογραφή του 2001 (Εφημερίδα Ημερησία , http://www.imerisia.gr/article.asp?catid=12333&subid=2&pubid=111693157) , παρά το γεγονός της εισροής δεκάδων χιλιάδων λαθρομεταναστών ετησίως . Σύμφωνα με το περιοδικό The Economist , από τις 106 χιλιάδες άτομα που εντοπίστηκαν να επιχειρούν να εισέλθουν παρανόμως στην Ευρωπαϊκή Ένωση το 2009 , το 75% αναχαιτίστηκε στα σύνορα της Ελλάδας . Για το 2010 , τα πρωταρχικά στοιχεία υποδείκνυαν αύξηση του ποσοστού που αναλογούσε στην Ελλάδα στο 80% (The Economist , http://www.economist.com/node/16847278) . Κατά την ίδια πηγή , η Ελλάδα έχει ήδη 300 000 εγκατεστημένους λαθρομετανάστες , ενώ το ιδιωτικό ερευνητικό ινστιτούτο Research Institute for European and American Studies υπολογίζει τον εν λόγω αριθμό σε άνω των 750 000 (αναφέροντας χαρακτηριστικά ότι 'It is estimated that Greece , with a total population of 10,7 million is now host to 1,5 million mostly illegal immigrants' , http://www.rieas.gr/research-areas/illegal-immigration/795.html) .

Στον ιστότοπο της Ελληνικής Στατιστικής Υπηρεσίας (http://www.statistics.gr/) , ένα εξαιρετικά και αδικαιολογήτως δύσχρηστο site , δεν κατέστη δυνατό να εξακριβωθούν ή απορριφθούν οι προαναφερθέντες αριθμοί .Ποσοστιαία λοιπόν οι μη νόμιμοι κάτοικοι κυμαίνονται από 3,3% έως τουλάχιστον 8% του συνολικού πληθυσμού . Ως προς την ελληνική οικονομία , ακόμη και πριν την κρίση χρέους του 2010 , εμφάνιζε διαχρονικά υψηλή ανεργία της τάξης του 10-12% (1995-2005 , βλ. UN Data , http://data.un.org/Data.aspx?q=unemployment&d=GenderStat&f=inID%3a121) και ποσοστό πληθυσμού κάτω από το όριο της φτώχειας της τάξης του 20% (1996 - European Commission's Report on Regional Policy , http://ec.europa.eu/regional_policy/sources/docoffic/official/reports/p122_en.htm και 2009 - CIA The World Factbook , https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gr.html) . Τα παραπάνω ποσοστά δεν μεταβλήθησαν ούτε κατά την περίοδο προετοιμασίας για τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2004 , όταν μεγάλο τμήμα της χώρας ήταν ένα ατελείωτο εργοτάξιο και οι δημόσιες επενδύσεις (με συμμετοχή ευρωπαϊκών κονδυλίων) είχαν κορυφωθεί .

3. Η λαθρομετανάστευση , ως υποκατηγορία του μεταναστευτικού φαινομένου , βοηθά την οικονομική ανάπτυξη .

Πρόκειται περί αοριστολογίας . Εξαρτάται από το εάν υπάρχει πραγματική ζήτηση για εργατικό δυναμικό , αντί υποκατάστασης των εγχώριων εργαζομένων (Ελλήνων υπήκοων και νομίμων μεταναστών) από 'μαύρη εργασία' . Σε περίπτωση που ισχύει το δεύτερο ενδεχόμενο , αν συνυπολογίσουμε την αύξηση της ανεργίας , τις μειωμένες εισφορές στα ασφαλιστικά ταμεία , την φοροδιαφυγή (λόγω αδήλωτης εργασίας-εισοδημάτων) , την περιορισμένη κατανάλωση (τόσο από τους ξαφνικά ευρισκόμενους χωρίς εργασία όσο και από τους λαθρομετανάστες που τμήμα του μισθού τους αποστέλλουν ως έμβασμα στις ιδιαίτερες πατρίδες τους) , το παραεμπόριο , την υποβάθμιση-γκετοποίηση οικιστικών περιοχών , την επανεμφάνιση σπανίων μεταδιδόμενων ασθενειών και την αυξημένη εγκληματικότητα (ευκολία διάπραξης αδικημάτων λόγω μη καταγραφής σε αστυνομικά ή δημοτικά μητρώα) , τότε η επίδραση στο ΑΕΠ είναι αρνητική . Η παραγωγή πλούτου αφορά κυρίως μία ολιγάριθμη κοινωνική ομάδα που δραστηριοποιείται σε βιομηχανίες/επιχειρήσεις εντάσεως εργασίας (κατ'αντιδιαστολή με όσους εργοδότες βασίζονται σε εξειδικευμένο προσωπικό , τεχνικό ή επιστημονικό) και συνεπώς μειώνει τα εργατικά κόστη, αυξάνοντας παράλληλα τα κέρδη . Σε μακρο-οικονομικό όμως επίπεδο , δηλαδή εξετάζοντας το κοινωνικό σύνολο / παραγωγικό ιστό έχουμε να κάνουμε μονάχα με μετατόπιση πλούτου και διεύρυνση του χάσματος προνομιούχων-ασθενεστέρων .

4. Οι λαθρομετανάστες καλύπτουν το παραγωγικό κενό που προκαλείται από την απροθυμία του εγχώριου εργατικού δυναμικού να ασκήσει συγκεκριμένα επαγγέλματα που συσχετίζονται με χαμηλό κοινωνικό κύρος ή επίπονες συνθήκες εργασίας .

Μισή αλήθεια . Η προβολή του νεο-Έλληνα ως τεμπέλη ή επιλεκτικού είναι μία γενίκευση που νομιμοποιεί χειρότερες συνθήκες εργασίας και διαβίωσης για όλους , Έλληνες και μη . Η υπερπροσφορά εργατικού δυναμικού αποδυναμώνει τη διαπραγματευτική ισχύ των συνδικάτων , πόσω δε μάλλον του μεμονωμένου εργαζομένου . Ποτέ δεν υφίστατο ισοτιμία στην αλληλεπίδραση εργοδοτών-εργαζομένων , καθώς οι κατέχοντες το κεφάλαιο ανέκαθεν είχαν πολλαπλάσιες εναλλακτικές και καμία οικονομία/κοινωνία δεν βίωσε (πέραν ίσως ενός σύντομου χρονικού διαστήματος) συνθήκες πλήρους απασχόλησης . Εξάλλου η ίδια η συγκρότηση εργατικών σωματείων υποδηλώνει την ανάγκη αντιπαραβολής προς έναν ισχυρότερο συνομιλητή . Είναι φυσιολογικό κάθε άνθρωπος να επιθυμεί μία επαγγελματική ανέλιξη για τον εαυτό του , όπως κάθε φυσιολογικός γονέας προσβλέπει σε ένα καλύτερο μέλλον για το ένα ή περισσότερα παιδιά του . Δεν στράφηκαν ξαφνικά και μαζικά όμως οι Έλληνες εργαζόμενοι προς νέα επαγγέλματα . Είναι σαν να παραβλέπεται πως για το οποιοδήποτε επάγγελμα (πλην της ανειδίκευτης εργασίας) απαιτούνται γνώσεις και δεξιότητες , οπότε η διαδικασία εργασιακής μετάβασης δεν είναι μια απλή ή αυτοματοποιημένη διαδικασία .

Η τραγική πραγματικότητα που υποκρύπτεται είναι ότι η λαθρομετανάστευση (όπως και η νόμιμη μετανάστευση) δεν υποβοηθήθηκε από πλευράς Ελλάδας (ως κράτους-αποδέκτη) από ανθρωπιστικούς ή εν γένει ιδεαλιστικούς λόγους . Μεθοδεύτηκε από τους αποκαλούμενους (ειρωνικά) εθνικούς ευεργέτες , δηλαδή τους διαπλεκόμενους μεγαλοκεφαλαιοκράτες-εθνικούς προμηθευτές , προκειμένου να αυξήσουν το ατομικό κέρδος τους . Παραλλήλως , επωφελήθησαν και έταιρες επαγγελματικές ομάδες όπως οι αγρότες , οι εργολάβοι οικοδομών αλλά και ελεύθεροι επαγγελματίες που διατηρούσαν ή συνέστησαν τεχνικά συνεργεία .

Αυτό δεν ακυρώνει ότι οι πρωγενέστεροι εργαζόμενοι στους εν λόγω τομείς (αρχικά οι Έλληνες και μετέπειτα οι νόμιμοι μετανάστες) περιθωριοποιήθηκαν και εκδιώχθησαν από τους εργοδότες - εξαναγκάσθηκαν σε παραίτηση - με την πρόφαση του υπερβολικού κόστους και της απροθυμίας προσαρμογής στις 'δύσκολες' συνθήκες του διεθνούς ανταγωνισμού . Ακόμη και η παγκοσμιοποίηση επιστρατεύθηκε ως αιτιολογία για την παραβίαση και κατάργηση κεκτημένων δεκαετιών .

Κανείς δεν αναρωτήθηκε για την προτεινόμενη συμμόρφωση , για τους όρους του νέου 'κοινωνικού συμβολαίου' . Ποιος θα δεχόταν να εργάζεται δίχως ένσημα-ασφάλιση , με 300-400 ευρώ αντί του κατώτατου ελάχιστου μισθού των 740 ευρώ που προβλέπει η Εθνική Γενική Συλλογική Σύμβαση Εργασίας , με διευρυμένο ωράριο και απλήρωτες υπερωρείες , σε επικίνδυνο / ακατάλληλο εργασιακό περιβάλλον ?

Το αντεπιχείρημα-ερώτημα της εργοδοσίας είναι
- Οι αλλοδαποί (θεωρητικά εννοώντας τους νόμιμους μετανάστες , πρακτικά όμως και τις δύο κατηγορίες) γιατί δέχονται ?
Άρα προσπαθούν να ρίξουν την ευθύνη στους Έλληνες και να δημιουργήσουν ενοχικό σύνδρομο για την αδικία που προκαλούν οι ίδιοι σε κάθε εργαζόμενο (Έλληνα και μη) .

Η διαφορά έγκειται στο ότι η ελληνική εργατική τάξη δεν μπορεί να επιστρέψει σε συνθήκες διαβίωσης της δεκαετίας του 1960 . Δεν μπορεί να στοιβάζεται σε δωμάτια των 5 ατόμων , να διαμένει σε διαμερίσματα χωρίς θέρμανση , να ψάχνει στους κάδους ανακύκλωσης για είδη ένδυσης και υπόδυσης , να μαζεύει τα αλλοιωμένα περισσεύματα των λαϊκών αγορών , να περπατάει δεκάδες χιλιόμετρα έως την εργασία της , να κάνει εκπτώσεις ακόμη και σε βάρος της προσωπικής της υγιεινής , να εργάζεται από την Ανατολή έως τη Δύση του ήλιου , να μην ψυχαγωγείται . Από πότε η οπισθοδρόμηση , ειδικά σε τέτοια έκταση , θεωρείται λύση ή προοπτική ? Ίσως για όσους ενηλικιώθηκαν σε μία αναπτυσσόμενη χώρα , με υποτυπώδεις υποδομές , υψηλή θνησιμότητα και μεσαιωνικές συνθήκες εργασίας , η ελληνική πραγματικότητα να είναι αρεστή - ιδίως εάν συνδιάζεται με μία κοσμοθεωρία που περιστρέφεται γύρω από θρησκευτικές αξίες και αίσθηση του προσωρινού . Αλλά δεν επιτρέπεται - ηθικά και νομικά - να επικαλείται ένας εργοδότης αυτές τις δύο όψεις για να καταλήξει σε 'μέσο όρο' συνθηκών εργασίας . Με το κράτος να μην φροντίζει για την τήρηση της εργατικής νομοθεσίας και τη δικαιοσύνη να αδιαφορεί , εξομοιώνοντας θύτες με θύματα . Εχθρός του καλού είναι το καλύτερο , όχι η εργαλειακή χρήση ταλαιπωρημένων ανθρώπων εναντίον λιγότερο ταλαιπωρημένων ανθρώπων .

Πάντοτε υπήρχαν εισοδηματικές διαφορές ανάμεσα στα κράτη , αναλόγως του επιπέδου οικονομικής ανάπτυξης και των εργασιακών ελλειμμάτων ή πλεονασμάτων . Η ελεγχόμενη μετανάστευση ωφέλησε και τα δύο μέρη της αμφίδρομης σχέσης . Η λαθρομετανάστευση όχι .

5. Η λαθρομετανάστευση δεν απειλεί την κοινωνική συνοχή .

Άλλοτε είναι αληθές , συνηθέστερα όμως ψευδές . Αν η λαθρομετανάστευση είναι σποραδική και μικρής κλίμακας , αποτελούμενη από μετανάστες παρόμοιου πολιτισμικού υποβάθρου με τους κατοίκους της χώρας υποδοχής , τότε είναι θέμα χρόνου η αφομοίωση . Αν περιλαμβάνει ποσοστιαία λιγοστούς ανθρώπους ριζικά διαφορετικών πολιτισμικών προτύπων αλλά το κράτος-υποδοχής έχει ανεπτυγμένες δομές ενσωμάτωσης , επέρχεται συνύπαρξη (με διακριτά ήθη και έθιμα) . Αν αφορά πληθώρα μεταναστών και ανοργάνωτη πολιτεία , θα προκληθούν ρήγματα στην κοινωνία , η σοβαρότητα των οποίων θα εξαρτηθεί από την ελαστικότητα του πολυπολιτισμικού προτύπου και τις διαφορετικές φιλοσοφίες .

ΠΩΣ ΝΑ ΔΙΧΑΣΕΙΣ ΜΙΑ ΧΡΕΩΚΟΠΗΜΕΝΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

2011-10-03T21:22:00.003+03:00

Του Βουχιούνη Νικόλαου , Διεθνολόγου
Δευτέρα 3 Οκτωβρίου 2011

Αποδίδοντας σε μία κοινωνική ομάδα τα προβλήματα μίας άλλης κοινωνικής ομάδας , με απώτερο στόχο να μην κατανοήσουν αμφότερες ότι εσύ είσαι ο υπαίτιος για την ολική κατάρρευση και υποδούλωση της κοινωνίας .

Με διαρροές , κατασκευασμένες ειδήσεις και , πάνω απ'όλα , την κατάλληλη συνεχή προπαγάνδα από τα μεγάλα συγκροτήματα ΜΜΕ (που συνδιάζουν δύο ή περισσότερα επιμέρους μέσα - τηλεόραση , εφημερίδα , ραδιόφωνο) ο δυστυχισμένος πολίτης έχει τουλάχιστον αφ'ενός κάποιον συμπολίτη του να κατηγορήσει για το σκοτεινό παρόν και το αχνό μέλλον του και αφ'ετέρου κάποιον ηγέτη ή αντιπρόσωπο του έθνους να ευχαριστήσει για την προσπάθεια (ανεξαρτήτως αποτελέσματος) σωτηρίας του .

Ο ιδιωτικός τομέας στρέφεται εναντίον του δημοσίου για τις ομολογουμένως ευνοϊκές εργασιακές συνθήκες , λες και η απόλυση ή η οικονομική αφαίμαξη μερικών εκατοντάδων χιλιάδων δημοσίων υπαλλήλων θα μεταφρασθεί σε αυξημένες απολαβές , καλύτερο εργασιακό περιβάλλον και μειωμένες φορολογικές εισφορές για τους ίδιους .

Αντίστοιχα , ο δημόσιος τομέας στρέφεται εναντίον των ελεύθερων επαγγελματιών για την (επίσης ομολογουμένως) εκτεταμένη φοροδιαφυγή / εισφοροδιαφυγή .

Περνώντας από το γενικό στο ειδικό , ανά διαστήματα στοχοποιούνται υπο-ομάδες εργαζομένων που προσφεύγουν σε απεργίες και κινητοποιήσεις . Οι γιατροί , οι νοσοκόμοι και οι φαρμακοποιοί προβάλλεται ότι καπηλεύονται το αγαθό της ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης , οι οδηγοί στις δημόσιες συγκοινωνίες και οι ιδιοκτήτες-χειριστές ταξί ότι ταλαιπωρούν όσους δεν διαθέτουν προσωπικό μέσο μεταφοράς και προκαλούν κυκλοφοριακό κομφούζιο , οι μαθητές-φοιτητές ότι αδιαφορούν για την εκπαίδευση και καταστρέφουν τα σχολικά και πανεπιστημιακά κτίρια , οι χαμηλόμισθοι δημοσιογράφοι ότι συσκοτίζουν την κοινή γνώμη , οι τραπεζοϋπάλληλοι και οι ναυτεργάτες ότι επιδεινώνουν το μικρεμπόριο και ούτω καθ'εξής . Οι μόνοι που δεν εμπίπτουν στο παραπάνω κανόνα (ή , ορθότερα , εμπίπτουν εν μέρει) είναι οι συνταξιούχοι και οι άνεργοι , οι οποίοι είναι 'ένοχοι' που υπάρχουν .

Συμπερασματικά , οι κάθε είδους κοινωνικοί αγώνες που διαταράσσουν την καθημερινότητα (όπου καθημερινότητα=οικονομική / κρατική δραστηριότητα) με αποκλεισμούς δρόμων , πορείες και καταλήψεις κτιρίων παρουσιάζονται ως εθνική προδοσία , με δράστες ατομιστές-ωφελιμιστές-απολίτιστους-αναρχικούς-ανεύθυνους πολίτες .

Προφανώς όλες εκείνες οι προσωπικότητες της ενημέρωσης , της διανόησης , της επιχειρηματικής πρωτοβουλίας και της πολιτικής που εμφανίζονται αηδιασμένοι με την οργανωμένη ή αυθόρμητη αντίδραση και τη μη συμμόρφωση με τις επιταγές της πεφωτισμένης συμμαχίας ηγετικών ελίτ θεωρούν πως η διεκδίκηση έχει καλύτερα αποτελέσματα και απήχηση σε όσους ασκούν την εξουσία και ορίζουν τις τύχες της πλειοψηφίας όταν πραγματοποιείται με τρόπο 'φιλικό και πολιτισμένο' . Με λουλούδια και συμφωνικές ορχήστρες , με διανομή ενημερωτικών φυλλαδίων (σε ανακυκλώσιμο χαρτί) , με πολιτιστικές ημερίδες , με εκθέσεις έργων τέχνης και με κέρασμα εδεσμάτων .

Στην πραγματικότητα , για να εκτιμήσει κάποιος τον πολιτισμό πρέπει πρώτα ο ίδιος να έχει παιδεία και πολιτισμό . Ένας βασικός τρόπος διαπίστωσης του επιπέδου ενός ατόμου είναι η παρατήρηση του τρόπου συμπεριφοράς απέναντι στους συνανθρώπους του , ιδιαιτέρως δε του τρόπου διαχείρισης της όποιας εξουσίας διαθέτει . Το κίνητρο λοιπόν πίσω από τις συστάσεις και τις αυστηρές κριτικές προς τους αγανακτισμένους και διαμαρτυρόμενους πολίτες είναι η επιθυμία να μην αποκτήσουν τα αιτήματα και οι δράσεις δημοσιότητα και μαζικότητα . Αντιθέτως , ευχής έργον είναι να λάβουν χώρα όσο πιο ήπια γίνεται , προκειμένου να μην διασαλευθεί όχι η δημόσια αλλά η καθεστηκυία τάξη .

Είναι στατιστικά απίθανο και λογικά αμφίβολο ένα άτομο που έχει μεγαλώσει μέσα στην ευμάρεια και την πολυτέλεια , που τόσο ο επαγγελματικός όσο και ο φιλικός του περίγυρος απαρτίζεται από εξίσου προνομιούχους ανθρώπους , να είναι σε θέση να διαισθανθεί τις αγωνίες και τα συναισθήματα του λιγότερο ή περισσότερο περιθωριοποιημένου . Μπορεί να ενημερωθεί αλλά δεν δύναται να κατανοήσει τα βιώματα . Πρόκειται για δύο διαφορετικούς κόσμους . Οι εξαιρέσεις είναι ελάχιστες και προϋποθέτουν ψυχικό μεγαλείο και προθυμία να υπερβεί ο ευνοημένος τον τρόπο σκέψης και τις κοινωνικές συμβατικότητες που του επιβάλλει ωσάν αόρατες αλυσίδες η ολιγαρχία που συναναστρέφεται .

Δυστυχώς όμως η στρατηγική της ολιγαρχίας , η οποία έχει μάθει να μεταφράζει τα πάντα σε αριθμούς και να αξιολογεί την ανθρώπινη ζωή και αξιοπρέπεια ως εμπόρευμα ή εργαλείο , ενίοτε διχάζει τον απλό , καθημερινό κόσμο που εντέλει 'βράζει στο ίδιο καζάνι' αλλά δυσκολεύεται να διακρίνει το δυνάστη του και στρέφεται κατά του διπλανού του , μιας και είθισται η οργή να είναι τυφλή και η απόγνωση να γυρεύει διέξοδο . Η εικόνα συμπληρώνεται από το εμπόριο ελπίδας , το χείριστο είδος συναισθηματικού εκβιασμού .

Η διχόνοια και ο αποπροσανατολισμός της κοινής γνώμης υποβοηθείται από μια εκστρατεία αποχαύνωσης , μέθοδος η οποία δεν είναι σημερινή πρωτοτυπία . Η παροχή 'άρτου και θεαμάτων' εξασφαλίζει μία εύπεπτη ψυχαγωγία και μετατρέπει τα άτομα σε όχλο . Είναι χρησιμότερο και ευκολότερο να ελέγξεις μία ομογενοποιημένη μάζα παρά πνευματικώς ανεξάρτητα άτομα που στέκονται κριτικά απέναντι στην όποια εξουσία και απαιτούν η τελευταία να λογοδοτεί για τα λάθη και τις παραλείψεις της . Κάποτε αυτή η τακτική ήταν γνώρισμα των δικτατοριών . Πλέον είναι και τακτική των υποτυπωδών ή κατ'επίφαση δημοκρατιών που στην ουσία τους είναι αριστοκρατίες-ολιγαρχίες .

Ποιοι συναπαρτίζουν την ολιγαρχία ? Ποιοι είναι οι ηθικοί αυτουργοί ? Ποιοι οι υποκριτές και οι στυγνοί εγκληματίες ? Ποιοι οι ένοχοι και οι απάνθρωποι ?

Αρχικά οι ΔΙΚΑΣΤΕΣ . Από τιμητές του νόμου και , κυρίως , του δικαίου μετατράπηκαν σε συναυτουργούς και συναλλασομένους με την πολιτική και επιχειρηματική ελίτ . Απονομή δικαιοσύνης δύο ταχυτήτων , με την αυστηρότητα να εξαντλείται στους μικρο-παραβάτες και την ατιμωρησία μόνιμη επωδό για όσους καταπατούν δημόσιες εκτάσεις , καταχρόνται εξουσίας , παραβιάζουν το Σύνταγμα , εφαρμόζουν συνθήκες σύγχρονης δουλείας ή είναι κοινοί απατεώνες και συκοφάντες .

Μετέπειτα η ΑΣΤΥΝΟΜΙΑ . Με μακρύ ιστορικό φασιστικών παραδόσεων , έχει πλέον μετατραπεί σε ιδιωτικό στρατό , με εξειδίκευση στην παροχή προστασίας στη μειοψηφία και την καταπάτηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων της πλειοψηφίας . Αντί της καταπολέμησης της εγκληματικότητας , έχει αναλάβει καθήκοντα υπηρετικού προσωπικού του οικονομικοπολιτικού κατεστημένου και , αυτοδικαίως , εισπράτει την περιφρόνηση της κοινωνίας (η οποία εναπόκειται στις δικές της δυνάμεις για την περιφρούρηση από το κοινό έγκλημα) .

Ακολούθως οι ΠΟΛΙΤΙΚΟΙ . Ο μόνος κλάδος που έχει μετατρέψει ένα λειτούργημα σε κακούργημα , έχοντας μάλιστα ψηφίσει νόμο παροχής ασυλίας και θεσπίσει χρονικό όριο παραγραφής για ποινικά κολάσιμες πράξεις . Δίχως σεβασμό προς τους (θεωρητικά τουλάχιστον) εντολοδότες τους ή συναίσθηση του ρόλου τους , αποτελούν εστία διαφθοράς και υπονόμευσης των θεσμών . Καιροσκόποι και διαπλεκόμενοι , έχουν αναγάγει την ανικανότητα και το ψέμα σε τέχνη . Η απόσταση μεταξύ (προεκλογικών και όχι μόνο) λόγων και (μετεκλογικών) έργων είναι πασιφανής και αποκαλυπτική της έλλειψης στοιχειώδους ήθους .

Τέταρτον , οι ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΕΣ-ΕΘΝΙΚΟΙ ΕΥΕΡΓΕΤΕΣ . Άνθρωποι που κληρονόμησαν αυτοκρατορίες και μοιράζονται την καθημερινότητά τους μεταξύ Ελλάδας και εξωτερικού . Κοσμοπολίτες , με το χρήμα να είναι ο Θεός τους . Έχουν πάντα ένα καλό λόγο για την 'μητέρα-πατρίδα' και σχεδόν πάντα μία δικαιολογία για να μην βοηθήσουν εμπράκτως . Πρωτοστατούντες στις υπεράκτιες εταιρείες / φορολογικούς παραδείσους , στην ανάληψη επενδυτικών προγραμμάτων με ευρωπαϊκά κονδύλια και στην αξιοποίηση πλουτοπαραγωγικών πηγών της χώρας έναντι 'πινακίου φακής' . Πολλαπλά κερδισμένοι από τη λαθρομετανάστευση (την οποία στήριξαν μέσω της πολιτικής διάτρητων συνόρων διαδοχικών ελληνικών κυβερνήσεων από το 1990 έως σήμερα) , μιας και η 'μαύρη εργασία' στο κομμάτι των επιχειρήσεών τους που είναι 'εντάσεως εργασίας' είναι ο κανόνας και όχι η εξαίρεση . Συχνά κατέχουν μετοχικό κεφάλαιο σε ομίλους ΜΜΕ , προβάλλοντας κατά καιρούς την πολιτιστική / ανθρωπιστική τους συνεισφορά (?) και τρέφοντας τον υπερδιογκωμένο εγωισμό τους .

Τέλος οι ΜΙΝΤΙΑΡΧΕΣ . Συνεργαζόμενοι με έναν πυρήνα ακριβοπληρωμένων στελεχών που ευτελίζουν κάθε έννοια δημοσιογραφικής έρευνας και δεοντολογίας καθώς αναπαράγουν την εκάστοτε κυβερνητική προπαγάνδα , χρησιμοποιούν την χαλκευμένη ενημέρωση για να προωθήσουν τα ευρύτερα επιχειρηματικά τους συμφέροντα και τις λοιπές δραστηριότητές τους . Ταυτοχρόνως αντιμετωπίζουν εργαλειακά την πλειοψηφία των εργαζομένων στους ομίλους τους , θεωρώντας τους αναλώσιμους . Δεν αποκαλούνται τυχαία 'η Τέταρτη Εξουσία' , αν και η υπερβολική αντίφαση με το κοινό αίσθημα αλλά και η διάδοση των ηλεκτρονικών ΜΜΕ (και δη της δημοσιογραφίας των πολιτών) έχουν υποσκάψει τα θεμέλιά τους .

Η αλήθεια είναι πικρή αλλά ποτέ δεν είναι αργά . Ο κοινωνικός αυτοματισμός , δηλαδή η χειραγώγηση των κοινωνικών ομάδων με στόχο τον αλληλοσπαραγμό τους , δεν είναι απαραίτητο να επιτύχει . Δύο λύσεις ξεπροβάλλουν . Η εξέγερση ή η μη σύμπραξη . Η μεν πρώτη είναι βίαιη και έχει υλικό και ανθρώπινο κόστος , η δε δεύτερη είναι ειρηνική και έχει μονάχα υλικό κόστος (στα πρότυπα της ειρηνικής αντίστασης του Ινδού εθνάρχη Μαχάτμα Γκάντι) . Καμία τους όμως δεν είναι εύκολη . Αν η φιλοσοφία μας είναι να χαιρόμαστε με τον πόνο του γείτονά μας ή να είμαστε αδιάφοροι , τότε θα συνεχίσουμε να ζούμε μέσα στον φόβο και , αργά ή γρήγορα , την εξαθλίωση . Υπηρέτες μοχθηρών αφεντάδων . Ας δούμε το 'δάσος' αντί για το 'δέντρο' , τα αληθινά τέρατα που πνίγουν τα όνειρά μας . Και ας διεκδικήσουμε , συμμετέχοντας ενεργά , αντί να είμαστε παθητικοί θεατές . Όλα φαντάζουν αδύνατα και εμείς μικροί μέχρις ότου ενωθούμε .

Ολοκληρώνοντας , σας παραθέτω το παρακάτω ποίημα που αποδίδεται από κάποιους στο Γερμανό θεολόγο Martin Niemoller και από άλλους στο Γερμανό ποιητή Bertolt Brecht . Ανεξαρτήτως συντάκτη , οι στίχοι είναι διαχρονικοί :

'Στην αρχή ήρθαν να πάρουν τους Εβραίους .
Δεν ήμουν Εβραίος και δεν φώναξα .

Μετά ήρθαν να πάρουν τους κομμουνιστές .
Δεν ήμουν κομμουνιστής και δεν φώναξα .

Έπειτα ήρθε η ώρα των σοσιαλδημοκρατών .
Δεν ανήκα σε αυτό το κόμμα και δεν έβρισκα λόγο να διαμαρτυρηθώ .

Ακολούθησαν οι ομοφυλόφιλοι .
Ούτε κι αυτό σκέφθηκα ότι με αφορούσε .

Στο τέλος ήρθε η σειρά των τσιγγάνων .
Ούτε και τότε βρήκα λόγια για να εκφράσω την αντίθεσή μου .

Ο επόμενος στην σειρά ήμουν εγώ .
Αλλά δεν υπήρχε κανείς για να φωνάξει ,
για να αντισταθεί μαζί μου...'

Greece : Everybody talks about economy – What about democracy and justice ?

2011-09-30T14:55:00.004+03:00

By Nikolaos Vouchiounis , Political Analyst
Friday 30 September 2011

The outstanding debt of Greece is on a daily basis on the front pages of international newspapers . Discussions are organized by academics and special reports are broadcasted on radio and television stations . Everything seems to be about numbers nowadays . Money , as they say , makes the world go round . Value , interest rate , debt , investment , profit , risk are the new terms that even ordinary citizens must become accustomed to .

I always considered myself a black sheep . I never perceived the money as the reason for living . On the contrary I treat them as a means , necessary yes , but not what defines my aspirations and actions . I am dependent on less substantial ‘values’ , such as people , memories and emotions . Not much of a mathematician / calculating mind either , I instead prefer to let my psyche guide me . That has its pros and cons , nevertheless I strongly believe that the first far outnumber the latter . I enjoyed the privilege to study in the scientific field of social sciences / humanities . That is why I feel obliged to underline two concepts that elude the technocratic analyses of Greece’s bleak economic present and doubtful future .

DEMOCRACY

Let’s start with the meaning of democracy . In the latest general elections (October 2009) the percentage of voters that participated in the process was 70,92% (amounting approximately to 6,8 million persons) . From the votes casted 2,64% was invalid , thus reducing the essential participation to 68,28% of the electorate . The now governing political party , PASOK , received the 43,92% and secured 160 seats in the Parliament . From the remaining 140 seats , the previous government (NEA DIMOKRATIA) secured 91 (33,48%) , the communist party (KKE) 21 (7,54%) , the progressive leftish party of SYRIZA 13 (4,60%) and the nationalist LAOS 15 (5,63%) . You can check the numbers yourselves at the websites In.gr (http://archive.in.gr/news/Elections2009/ ) and National Elections 2009 (http://national09.ekloges.dolnet.gr/ ) . Democracy is the political system where the power (and therefore legitimacy) stems by the people and for the people , where the will of the majority prevails while the minority is respected and protected , where every citizen has equal access to social and political rights – regardless of economic situation , race and religion . The political leadership is elected for a predetermined time period and is accountable to the public , according to its program and declared priorities . As for the different elements of governance , the three prime sectors / factions (administrative , judicial , law-making) are independent and with clearly distinct modus operandi .

The numerical data that were presented show beyond doubt that the votes of 3 million individuals shape the future of a total population of 10-11 millions . The 10% difference in votes between the two strongest political parties equals to 70 more seats in a parliament of 300 representatives . That is the first sign that something is terribly wrong with Greece’s version of democracy . Moving on to more alarming facts , we cannot overlook the fundamental deflections of the practiced policies as compared to the official statements before and even after the election period . In the 47 pages of PASOK’s 2009 program (available electronically at http://www.google.gr/url?sa=t&source=web&cd=13&ved=0CCMQFjACOAo&url=http%3A%2F%2Fwww.pasok.gr%2Fcontent-api%2Ff%2FbinaryChannel%2Fnewpasokportal%2Fdatastore%2F8f%2F81%2F92%2F8f819226886f108de061ece0d30cd2265938cac6%2Fapplication%2Fpdf%2FcontentDispositionType%2Fattachment%2Fto_programma_mas.pdf&rct=j&q=%CF%80%CF%81%CE%BF%CE%B5%CE%BA%CE%BB%CE%BF%CE%B3%CE%B9%CE%BA%CE%BF%20%CF%80%CF%81%CE%BF%CE%B3%CF%81%CE%B1%CE%BC%CE%BC%CE%B1%20%CF%80%CE%B1%CF%83%CE%BF%CE%BA%202009&ei=UyF9TuSEFYLB0QWv05zrDw&usg=AFQjCNGFF2l6S2RYbYVgYiIIUhDApZ6PUg ) we can read promises about :

increases in both the wages and the pensions (with a final target of a minimum pension of 550 euros for a single person and 950 euros for the couple) , above the inflation rate

12 month freeze in the prices of electricity , water and phone bills

tax cuts for the small-medium sized real-estates , along with stricter taxes for the large properties

increase 4% of GDP in public spending / investments

subsidies (as far as social security expenses are concerned) for the newly hired young people for a period of 4 years

unemployment benefit up to 70% of the unqualified worker’s basic wage

supervision of the compliance of the private sector with the labour laws

no taxes over a five year term for newly established small enterprises of young people

acceleration and simplification of the legal prerequisites for the foundation of enterprises , ranging from one to a few days

higher taxes on transactions with off-shore companies

reinforcement of the public transportation system , in order to cover the needs of every geographical region of the country and lead to a reduction in the emissions of CO2 from the use of private transportation means

modernized diplomatic methods , via multi-track diplomacy , with emphasis in the economic / humanitarian interstate relations

and the list goes on with more vague guidelines and wishful thinking about every imaginable aspect of everyday life , from the environment to education and health .

Not a single of the above commitments was kept whatsoever . The wages and pensions were diminished as new cuts were imposed and the option of individual contracts (circumventing the collective agreements between employers and employees and changing the balance of negotiating power) was introduced in the private sector of the economy . The inability or unwillingness to combat tax evasion resulted in heavy taxes on the employees of the public sector , on the pensioners (the only two categories of citizens that cannot hide their income) , as well as on commodities that are considered social goods and linked to every household (electricity-water-phone bills , community fees , oil and natural gas prices , housing / property taxation) . Incentives were given to squatters of public property to buy out / legalize their illegal acquisition of land . The announced reduce of tax-free threshold from 12000 euros to 5000 euros (Autumn 2011) signaled for the first time in modern Greek history the surcharge of individuals living under the national poverty limit of 6500 euros . The high unemployment rate (15% for the first quarter of 2011 according to Eurostat , http://epp.eurostat.ec.europa.eu/statistics_explained/index.php/Unemployment_statistics ) and the steady inflow of illegal immigrants who are hired for a fraction of the wage of a Greek citizen or a legal foreign worker have a dramatic effect on labour laws , which have become elastic and in many cases exist only in theory . The lay-offs and internal swaps of employees in public administration agencies have increased bureaucracy . The public transportation system’s schedules show significant delays and discourage the citizens from using it . The multi-track diplomacy remains a line on a piece of paper , as is the case with the economic expansion in the Balkans and the attraction of direct foreign investments .

The Prime Minister George Papandreou , in a speech before the general elections of 2009 , uttered the phrase ‘There are money’ , using as an example the decision of the then government of NEA DIMOKRATIA to support the financial institutions (i.e. the Greek banks) with dozens of billions euros . Mr Papandreou later specified that money can be found through stricter control of the public expenses and the elimination of tax-evasion (including the money transfers from wealthy Greeks to bank accounts abroad and off-shore companies through improper channels) . When Greece was forced to ask for the help of IMF and fellow member-states of the European Union in order to continue to being able to pay wages and pensions (in other words , to avoid default , collapse and social anarchy) , Prime Minister Papandreou put the blame on the oversized deficit and external debt , claiming that he was under the impression that the deficit was substantially lower and accusing the previous administration of NEA DIMOKRATIA / Konstantinos Karamanlis of lies and false data . However , George Provopoulos , head of the Central Bank of Greece , has admitted to informing both political leaders of the deficit being at 8% on September 2009 and warning of a possible increase to 12% by the end of that year (Greek newspaper Kathimerini , http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_politics_1_04/05/2010_399715 ) . Neither the former nor the current Prime Minister objected to Mr Provopoulos’ statement . Eventually the deficit for 2009 reached 13,6% (Reuters , http://www.reuters.com/article/2010/04/22/us-eu-deficits-idUSTRE63L1G420100422 ) and the external debt reached 391 billion euros (from 200 billion euros in 2008 , as reported from Greek newspaper Kathimerini , http://archive.ekathimerini.com/4dcgi/_w_articles_economy_1_01/10/2009_111155 ) . Furthermore , the former director of IMF , Dominique Strauss Khan , said in an interview with the French television station CANAL+ (Canal Plus) that the Greek Prime Minister Papandreou had already started talks with the international organization from as early as December 2009 (that is two months after the October 2009 general elections) . The conversations were conducted in secrecy , while Mr Papandreou officially stated after the European Council of December 2009 that the option of IMF was out of the question (Greek newspaper Kathimerini , http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_politics_1_20/02/2011_433401 ) . Greece announced its intention to ask IMF for help in the first half of 2010 (the relevant memorandum was signed on May 9th) . That is the second sign that democracy in Greece is rhetorical rather than pragmatic .

The example of the latest general elections is not the exception . When Konstantinos Karamanlis (Jr.) became Prime Minister with the central-right political party of NEA DIMOKRATIA in 2004 and again in 2007 he had promised to fight corruption and stick to objective criteria as far as hiring in the public sector was concerned . During his 5-year administration (2004-2009) , the biggest number of political scandals in post-Junta Greek history was reported , ranging from the cover-up of an industrial cartel in milk and relevant products to the exchange of high value real-estate public property with substantially low-valued monastery property of ‘Moni Vatopediou’ of Mount Athos . The participants in the selection process for a position in the public sector were judged mostly by their results on an newly introduced oral interview rather than their scientific qualifications , which lead to generalized irregularities in favor of NEA DIMOKRATIA voters . A number of NGO’s , many of them without any previous contribution in the society or even without physical headquarters , received generous subsidies for reasons unknown . And let’s not forget the external debt which doubled from 200 to 391 billion euros in less than two years , prompting Mr Karamanlis to virtually surrender the governance two years after his second election in 2007 (in order to avoid the drastic measures that would have to be taken to harmonize the deviation of Greece’s financial data) .

And before NEA DIMOKRATIA and Kostas Karamanlis , the government headed by Mr Kostas Simitis (leader of central-left political party PASOK) between 1996-2004 was involved (as it turned out later by confessions of Prime Minister’s Simitis two closest counselors Tasos Madelis and Theodoros Tsoukatos) in bribery scandals from the German multi-national company Siemens . Perhaps the most extensive and damaging scandal of that period was the one related to the Hellenic Stock Market , which collapsed in 1999 , after a long period (at least 24 months) of continuous growth that attracted more and more average citizens to invest part of their income and almost the totality of their deposits , under the blessings of the Greek government that repeatedly presented the stock market as the proof of the robustness of the Greek economy . One cannot but wonder how both the Prime Minister (Konstantinos Simitis) and the Finance Minister (Giannos Papadoniou , 1996-2001) of a country hadn’t even the slightest hint of the stock market bubble , especially when vast amounts were invested (and were withdrawn before the bubble burst) by PASOK executives and members of Parliament (such as Stephanos Manikas and Michalis Neonakis) . Add to the above the Greek statistics scandal , with the collaboration of Goldman Sachs (http://www.spiegel.de/international/europe/0,1518,676634,00.html ) , which permitted the participation to the common currency (euro) , and the scandal of the military expenditures (with German companies enjoying the majority of contracts) and you have a clear image of the mess that politicians present as ‘democracy’ but someone with common logic would name ‘oligarchy’ .

Secret diplomacy is not something unusual in international affairs . Trusting someone to govern a whole nation and plan your future based on blatant lies is something entirely different . Legitimacy goes hand in hand with morality . Vote is a social contract . It binds the two sides . The elected representatives are supposed to be in the service of the people . The notion that the voters are incapable of logical assumptions and clarity of thought and , therefore , must be kept in the dark is racist and wrong . It resembles colonialism , with a few self-characterized wise men designing what is best for millions . Once a government is elected , there are virtually no alternatives to retain some degree of popular control over its actions . If it holds the majority of seats (151/300) , only the desertion of one of its members can lead to elections . Due to the present model of political participation (common mostly in the western societies) , where two political formations monopolize governance , party members are reluctant and perhaps afraid to perform such a bold act of disobedience , which would mean the removal from the team and probably the end of their political career (unless they enjoy vast popularity in their constituency / electoral district) . Even though the 4-years term of each Greek government is not always exercised , a lot of damage can be done in the 3-3,5 years that usually pass until the repeat of the voting process . A solution could be the taking place of obligatory referendums in a yearly basis (with the explicit question of whether the government continues to enjoy the support of the people / voters) and occasionally whenever arises a matter of national impact / interest .

JUSTICE

Justice in a constitutional democracy is to be treated equally in terms of rights and obligations , according to the letter and the meaning of the law . There are some exceptions as far as economic obligations are concerned , meaning that citizens are contributing according to their income status . However that analogy doesn’t expand to political and personal / social rights . Social justice is the notion that the less privileged members of society must be protected and supported , not marginalized . It also means that the majority of the people must embrace as a fact that the political and economic system of governance is correct and works . That acceptance provides compliance with the rules , balance among the different social classes and sub-groups and cohesion for society as a whole . Greece lacks justice , social or otherwise . The austerity measures have dramatically changed the everyday life . The nation is already under the shadow of national depression . Looking back , we have to admit that for the last decades the wealth (regardless if it was generated by genuine economic activity or European Union’s funding) was directed mainly towards a handful of individuals and , in spite of changing the quality of life for the majority (due to improvements in the infrastructure and social benefits) , a significant percentage of the Greek population remained outside the fancy celebration and the climate of euphoria . According to the UN Data , the unemployment for Greece(for persons older than fifteen years old) was 10% in 1995 , 12% in 2000 and 10,5% in 2005 . The CIA World Factbook offers not so different percentages (often as estimates) : 10,1% in 1995 , 11,3% in 2000 and 10,8% in 2005 . As far as the population below national poverty line is concerned , Greece isn’t included in the countries documented by the United Nations . However , the European Commission in a report about Regional Policy (http://ec.europa.eu/regional_policy/sources/docoffic/official/reports/p122_en.htm ) mentions a percentage of 21-22% for the year 1996 . And the aforementioned CIA publication (https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gr.html ) lowers the percentage to 20% for 2009 . Now , during the worst financial crisis in the history of post-war Greece , Eurostat raises the unemployment rate to 15% for the first quarter of 2011 (http://epp.eurostat.ec.europa.eu/statistics_explained/index.php/Unemployment_statistics ) and the deep recession will probably worsen the situation . Already estimates predict 20%-26% unemployment for the coming 2012 (Greek newspaper Eleftherotypia , http://www.enet.gr/?i=news.el.article&id=313376 – article in Greek) . And if we add the part-time and uninsured work , the actual number will be far greater .

Isn’t it astounding that in a country that combines corruption , political scandals and poverty , not even a single politician has been brought to justice , let alone convicted ? The current legislation provides amnesty for the Prime Minister and Ministers , for actions committed during their term . That provision is unjustifiable and separates the common citizen from the one controlling the future of the nation . Also , no assistant of the Prime Minister , Minister or Member of Parliament has been convicted of corruption or relevant crime . Could there be an explanation ? Well , either Greece has the most decent politicians in the world (Transparency International and Greek citizens alike beg to differ) or the corruption has spread to the judicial system . And that , fellow readers , is the plague of the modern Hellenic state . Even if you can’t punish a member of the Parliament , you can restrict and convict the persons (administrative personnel , friends and/or family members) that were part of an illegal scheme . Greek judges are very keen to impose the law on hapless beggars , drug-addicts , protesting youngsters or retired old people . They also have an impressive record of family members hired to the best positions of public administration . Unfortunately , they haven’t been as energetic in upholding the law when rich and powerful are (or ought to be) under investigation , with most cases becoming invalidated by the process of prescription due to time-limit . That applies to politicians , entrepreneurs , media moguls .

Let us not fool ourselves . There is never a perfect crime . Justice may be blind (sign of objectivity) but in our case is both blind and deaf . It is inspiring to see the less privileged retain a minimum of dignity , courage and (above all) humanity and , on the contrary , it is painful to witness those who should be the cornerstone of the rule of law sell themselves on the highest bidder .

If the European Union wants to help the Greek people overcome the financial crisis , then they have to discern the political and social background . Simply lending money and allowing the same individuals responsible for a dysfunctional economy to do business as usual is the best recipe for failure . And if Greece falls , the anarchy and chaos will sooner or later affect the adjacent European countries , which will be the receivers of thousands of illegal immigrants from Asia and Africa . The society is deeply divided , with the 300 MPs and their corporate backers standing against the rest of the people . The continuous threat of default and regression to the living standard of the 1960s works up to a point . The fear works up to a boiling point . After that , threats and fears are either hollow or a reality and , therefore , unable to keep the tide back . Greek citizens have already paid dearly and the suicide rates have doubled (Wall Street Journal , http://online.wsj.com/article/SB10001424053111904199404576538261061694524.html ) . Behind the numbers , there are lives . Lives and dreams turned into nightmares . Common folk have made serious mistakes but they cannot be blamed for the lack of political choices and candidates . Politics is an expensive hobby and few can compete . If you don’t vote you are a pathetic citizen and responsible for the disaster that has befallen us , if you do vote you must account for the stagnant political scenery of Greece – so again you are responsible for the disaster that has befallen us . What kind of choice is this ?

The IMF and the EU must demand an inquiry as to the political responsibilities for the current situation in Greece . Personally , I would also like to see the European Union establish a monitoring mechanism for the judicial systems of the member-states and offer in the future the option to individuals and groups to ask the judicial intervention of the European Court for cases of great economic / social significance with political entanglements , when the national judges disgrace their role and the trust of a whole society , either due to incompetency or due to corruption .

Turkey’s geopolitical aspirations and the triangle of Greece-Israel-Cyprus

2011-09-20T13:38:00.004+03:00

Του Βουχιούνη Νικόλαου , Διεθνολόγου

Τρίτη 20 Σεπτεμβρίου 2011

From its establishment in 1923, the modern Turkish state has exploited its geographical position between east and west in order to maximize its political (influence) and economic (foreign aid and investments) gains and become a regional great power. Comprising the six principles of its founder, Mustafa Kemal Ataturk, and specifically

i) Secularism = the segregation between religion and political/state affairs

ii) Nationalism = the creation of a common national identity and the assimilation of minorities

iii) Populism = the participation and mobilization of the Turkish people towards the fulfillment of major reforms

iv) Statism = the nationalization of the critical sectors of the economy, such as the military industry and the financial institutions

v) Republicanism = the division of judicial, executive and legislature branches, under a Constitution

vi) Revolutionism = the enforcement of changes in traditions and social norms, with the goal of modernizing the habits of the common citizen as well as the everyday economic and social interactions

the Turkish Republic managed to present itself as a non-theocratic, rational international actor, willing to adopt the western economic and political system.

During the Cold War, Turkey was the first line of defense between Soviet communism and the unstable Middle East. After the end of the bi-polar age, the ally of the United States has been pursuing a more independent foreign policy. Turkey tried to acquire a leading role among the new founded nation-states of South Caucasus and Central Asia (former Soviet Republics with predominantly Muslim population) and, in a smaller extent, the Balkans. Lack of resources, in combination with the complexity of inter-state relations and the interest of much more powerful actors like the USA / European Union / Russia, condemned the Turkish effort to poor results, if not downright failure. It was a characteristic example of over-extension and miscalculation, as the new countries were ‘security-consumers’ and preferred to place their bets on tested political/military units of the international system.

Since the ascent to power of the Justice and Development Party in 2002, led by Prime Minister Recep Tayyip Erdogan, Turkey has adopted the foreign policy recommendations of professor Ahmet Davutoglu, envisioning a broader role in the global affairs and reshaping its approach to the Middle East. The most notable example is the critical stance against Israel, together with the support expressed for the Palestinians. Despite the historical differences between Turks and Arabs and in view of the rather ambiguous stance of the latter (rhetorical statements instead of practical help and diplomatic initiatives), Turkey seems to challenge the Israeli supremacy and imitate Naser’s Egypt as a representative of a pan-Arabic sentiment/demand for justice and decisive actions in the Palestinian-Israeli conflict. The impressive annual economic growth rate of approximately 3,8% from 1999 till 2011 and the reduction of unemployment rate from 20% in 2005 to almost 10% in 2011, in an era when the advanced economies of Western Europe seem to lose ground and give in to recession, explains the diminished interest of Turkey to join the experiment of European integration - a reaction related also to the misleading and contradictory official positions of the already member-states of the EU. In that regard, it is only logical that Turkey invests political capital to regional Islamic organizations such as the Organization of Islamic Cooperation (OIC) , whose Secretary General is since 2005 the Turkish Professor Ekmeleddin Ihsanoglu, and allies itself with countries considered by many as rogue-states (with the most noticeable being Iran and Syria). Those ties are furthermore a preventive diplomatic step against probable Kurdish designs for independence, a prospect that would endanger Turkey’s territorial integrity in the Anatolia region.

The deterioration of relationships with the Jewish homeland almost forced the formation of the geostrategic triangle between Greece-Israel-Cyprus, with the blessings of the United States. That development may have been accelerated by the Arab Spring and the prevalence of religious (potentially anti-Semitic) elements in the post-revolutionary government bodies. In the foreseeable future, that particular alliance will refer to economic transactions and joint investments in the energy sector (natural gas and oil undersea reserves). Neither Greece nor Cyprus are looking forward a new crisis in the east Mediterranean. Even the smallest incident, if it escalates, can be a destructive burden to the economy. With Greece struggling to avoid bankruptcy and Cyprus coming round from the worst military accident in its recent history (i.e. the explosion at Mari Naval Base), economic reforms and political/social stability are more essential than hasty diplomatic movements in the transnational issues with the successor of the Ottoman Empire. The same applies for Israel, which feels once more surrounded by unpredictable forces (such as the post-Mubarak Egypt, under the influence of the Muslim Brotherhood) and therefore reacts cautiously and in a non-provocative manner to inflammatory statements or violent protests by enraged mobs. However, the special relationship that Israel enjoys with the United States guarantees the non-intervention of Turkey, in spite of its tendency towards unilateral actions whenever it discerns a ‘window of opportunity’. Israel, after all, has a stronger tradition of protecting its national interest through military rather than diplomatic means. On the other hand, modern Turkey has a history of using its military power not on open conflict or full scale war but as pressure to challenge the current status quo, through either insinuated threats of use of force or careful, repeated moves of border/agreement violations. That tactic is first and foremost applied in the Aegean sea, where Ankara denies Greece’s right to extend its territorial sea to 12 nautical miles (as allowed by the International Law of the Sea) and contests Greek sovereignty over inhabited islands and uninhabited islets (establishing ‘grey zones’ and preventing the delimitation of the Exclusive Economic Zone). The only exception to that strategy took place in 1974, with the Turkish invasion and occupation of Northern Cyprus, partly provoked by a failed coup by the Greek military dictatorship (a.k.a. Junta) against the elected Greek-Cypriot President Makarios (for not aligning with the whims of Junta).

It is unclear at this point whether Greece and Cyprus, apart from their common strategic dogma, will form a defense consortium with Israel, since not only there are implications due to their membership to the European Union but more importantly they are the weak link in comparison with Israel, meaning that the relationship would be (at first glance) asymmetrical and disadvantageous to Tel Aviv. Still, one cannot exclude the aforementioned possibility, if such a commitment is required to facilitate the Israeli investment to proven reserves of critical natural resources throughout the Aegean. The anticipated participation of American or Israeli-American companies (already announced for the Leviathan Field) puts the whole operation under the umbrella of the United States government and further narrows Turkish options of interference.

In conclusion, Turkey shall not go so far as to defy the United States and certainly already risks a lot by meddling in the Middle East, an area where intrigue and antagonism prevail. Egypt, Iran and Saudi Arabia aren’t just going to step aside and let Turkey cultivate public relations with their populations or be dragged to foreign policy choices that aren’t theirs. Persians and Arabs alike have reached a modus vivendi with Israel and neither side seems eager to smash it all to pieces, even though there are popular demands for a bottom-up re-evaluation of the specifics of these arrangements / peace agreements . Once more Turkey faces the dilemma of over-extension and will have to tread lightly between symbolic moves and actual threats. Israel has survived much more difficult situations and, speaking from a historical perspective, it remains more than capable to defend its strategic interests. Greece and Cyprus face the danger of becoming the scapegoats of a failed neo-ottoman irredentism and, therefore, have not the luxury of disregarding any bilateral or multilateral coalition that would bolster their economic, military or political / diplomatic attributes. For now, the regional sub-systems of east Mediterranean and Middle East enjoy a fragile balance of power.

ISRAEL’S NATIONAL SECURITY STRATEGY AS AN OBSTACLE TO THE PEACE PROCESS

2011-09-02T18:34:00.005+03:00

Του Βουχιούνη Νικόλαου , Διεθνολόγου

Παρασκευή 2 Σεπτεμβρίου 2011

The Hebrew state , since its creation in the aftermath of World War 2 , has relied on the use of military force and unilateral actions to secure its existence – first and foremost – and its prosperity from the surrounding Arab states and the various terrorist as well as resistance organizations that surfaced as threats . The israeli strategy worked wonders , making the tiny state a decisive international actor in the Middle East . That assumption does not mean that it became the dominant actor in the area but the point is that Israel achieved its prime objectives . It managed to sign peace treaties with its neighbours and kept the non-state actors attacks at a minimum . So the objectives of territorial integrity and economic advancement were secured to a large extent . However that strategy has its limits and the decision makers are always prone to avoiding changes in a successful security policy due to criticism\election concerns .

The belief that you alone can shape the status quo in your geopolitical environment is a trait that emanates from a self-perception as great power / super power , which Israel is not . The Jewish homeland continues , half a century after its official declaration , to remain a security consumer . Its offensive capabilities are directly dependent on american military aid , just as its diplomatic choices are a by-product of the mobilization of the jewish diaspora (especially in the USA) . With the wisdom and certainty of the historical distance we must admit the validity and the lack of alternatives that shaped Israel’s national security strategy . The problem is that the military aspects marginalize diplomatic relations , as a non-preferable issue-solving method . Furthermore they prevent the total normalization of interstate relationships , thus undermining the fulfillment of the secondary objectives of Israel , which are stable/permanent peace and further development of the economy , mainly through the tourist sector .

By concentrating on the (often disproportional) use of force , affecting more the civilian lives and the economic/social infrastructure than the militants , Israel fails to undermine the ideology and the rhetoric of the extremists . On the contrary , it legitimizes their claims of aggression and pushes ordinary citizens , who have lost members of their family in Israeli counter-attacks , towards the terrorists ranks . The quality of life , that is the ability to provide the minimum acceptable necessities to your family and enjoy a peaceful life , are essential for the democratic transition of a society and the disavowal of religious fanaticism and racial hate . Blind violence thrives in misery and persons who feel that their life is a living hell , full of human loss-poverty-stagnation , are already in an emotional state that does not prioritize living over dying as soldier or martyr .

Last but not least , the militarization of the respective societies continues the cycle of violence and prevents the conflict’s resolution . It could be characterized as a low intensity conflict , but it remains an ongoing conflict nonetheless . The main adversaries of the conflict are Israelis and Palestinians , even though it would be fairly accurate to include the Lebanese organization Hezbollah at the Palestinian’s side . For the Israeli citizens the burden is mostly psychological – a feeling of insecurity , a fear of random attacks that disrupts their everyday lives and does not allow them to reach their full potential in any economic or social activity . For the Palestinians the burden is , as described above , both psychological and material .

The reason I decided to concentrate on Israel’s national security strategy is because Palestine is not yet a state and , even if there is a unilateral declaration of statehood in the future , the fact that the West Bank is governed by Fatah while the Gaza Strip is controlled by Hamas leaves little hope for common initiatives or a significant breakthrough in the peace process . On the other hand , Israel is the powerful player in the equation and no international mediation will accomplish a fruitful arrangement without its consent .

In my opinion , Israel should avoid coercing changes on the ground and abide by the United Nations Resolutions on the relevant matters . For decades among the political and military elite of Tel Aviv circulated the thought that through settlements / repopulation measures and military occupation of small borderline patches of earth Israel could bolster its negotiating position and also establish buffer zones . It is undisputable that the above tactic neither changed the peace process agenda nor reduced the frequency of violent incidents . By balancing the use of force (as deterrent) with the international norms and customary law Israel will gain legitimacy , which will strengthen the moderate voices between the Palestinians . In that regard , the Israeli leadership will sooner or later have to commence negotiations with Hamas , since it represents a sizeable portion of the Palestinian population . Indirect communication – through state-actors or even internationally renowned personalities as facilitators – is a means to that end . Better yet , Israel could have direct talks with Hamas , which would require de jure recognition of its already de facto role in the Gaza Strip in exchange for explicit acceptance of the Jewish state along the pre-1964 border arrangement .

As far as the Palestinians territories are concerned , Tel Aviv could easily monitor (with the cooperation of Egypt and even the presence of United Nations peacekeepers) the flow of goods and economic aid . In case of dual use technology and materials that may be used for improvised weapons or explosive devices , Israel should either confiscate the shipments or – together with an international agency – supervise the recipients which should be designated Fatah (or , less preferably , Hamas) officials , in order to be able to pass judgment and accountability in case of misuse . I think that it is self-explanatory that military expenditures are out of the question . West Bank and Gaza Strip must be demilitarized , with the sole exception of small firearms for the Palestinians security forces (whose number should be decided by the Quartet on the Middle East – also known as the Diplomatic Quartet or Madrid Quartet and comprising of the United Nations , the United States , the European Union and Russia – and under no circumstances resemble a regular or guerilla army in terms of numbers and equipment) . As for the civilian population , generally , items and supplies of medical or nutritious nature are the cornerstone of improving the quality of life in the former occupied territories and therefore easing tensions and destructive/suicidal tendencies . The same is true for basic infrastructure amenities like electricity and clean water .

The Israeli research institute Reut (http://reut-institute.org/) , in a summary table of its document towards the Winograd Committee – a commission of inquiry into the events of military engagement in the 2006 Lebanon War – entitled ‘Gaps between Israel’s National Security Concept and the Emerging Reality’ states that Israel’s National Security Concept is to ‘Strengthen the existence of Israel as a Jewish and democratic state by ending its control over the Palestinians based on the principle of two states for two nations. This reality will be realized either through agreements or unilateral moves.’ . The leading logic behind Israel’s grand strategy ‘is based on its military supremacy in every arena in which it acts, alongside reliance on its alliance with the US. This supremacy is supposed to effectively deter or achieve a decisive defeat in case of armed conflict. The political logic fulfills a secondary position only’ (http://reut-institute.org/data/uploads/PDFVer/20070422%20Winograd%20-%20Content%20Table.pdf) . That thesis is common among the political advisors and military analysts of Israel and reveals the chasm between the political procedures and the military operations .

The notion that violence is the solution to any problem is wrong since it repeats a vicious cycle of action-reaction , without offering answers to the root causes of conflict . Fear does not lead to restraint , let alone acceptance . In this particular rivalry there is no prospect of a decisive tactical military victory . Israelis and Palestinians are and shall continue to be neighbours . Palestinians cannot erase Israel and throw its citizens to the sea or reverse history , just as Jews cannot make the Palestinians disappear or abandon their present homeland and aspirations for a Palestinian state . And after sixty years of pitiless struggle , my evaluation is that the majority of the common folk of the two nations just wish for an honest negotiation and peace . If the leaders manage to look past the stereotypes and the emotional need to prove themselves tough – following in the steps of previous leaders who ruled under fundamentally different circumstances – a compromise can be achieved . Repeating a tested method removes the responsibility of having to decide anew and for yourself , but what was right shall not necessarily be valid in the present since every strategy has its limitations , its pros and cons . In conclusion , no mediator or ally knows what is best for another nation . Neither can it enforce it effectively in the long term . And the power , military or otherwise , can easily be a double-edged sword . As has happened before , an agreement can come apart at the hinge , despite the expressed consensus of the signatories . All it takes is a fanatic warrior , a mentally unstable voter or even a third actor who wishes to sabotage the peace process . The only countermeasures is the dedication to the common goal and the ability to discern the single incidents from an organized plan , the greater good instead of the personal political gain , in hope of avoiding the eventuality to resort to hostilities for another sixty years .

Η ΜΥΣΤΙΚΗ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΑ ΤΟΥ 21ΟΥ ΑΙΩΝΑ ΚΑΙ Η ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ

2011-07-26T01:14:00.012+03:00

Η ΜΥΣΤΙΚΗ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΑ ΤΟΥ 21^ΟΥ ΑΙΩΝΑ ΚΑΙ Η ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ : ΤΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΤΗΣ ΕΠΙΣΚΕΨΗΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΑ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ , ΚΑΡΟΛΟΥ ΠΑΠΟΥΛΙΑ , ΣΤΟ ΙΣΡΑΗΛ ΤΟΝ ΙΟΥΛΙΟ ΤΟΥ 2011

Του Βουχιούνη Νικόλαου , Διεθνολόγου

Δευτέρα 25 Ιουλίου 2011

Η μυστική διπλωματία συνήθως παραπέμπει στο ευρωπαϊκό σύστημα ισορροπίας ισχύος του 19^ου έως τις αρχές του 20^ου αιώνος , που οδήγησε σε μία σειρά πολεμικών αναμετρήσεων , με αποκορύφωμα τον Ά Παγκόσμιο Πόλεμο . Χαρακτηριζόταν από την απουσία ουσιαστικής ενημέρωσης της λαϊκής βάσης για τις διπλωματικές δεσμεύσεις των πολιτικοστρατιωτικών ηγεσιών αλλά και από την ασάφεια , παροδικότητα και τάση καταστρατήγησης των (γραπτώς ή προφορικώς) συμφωνηθέντων . Η πολυπλοκότητα και η ρευστότητα σήμαινε πως η παραμικρή (συχνά εκτιμώμενη αντί πραγματική) μεταβολή των συντελεστών ισχύος καθώς και των ερεισμάτων ενός κράτους-έθνους ή μιας πολυεθνικής/αποικιακής αυτοκρατορίας σε έναν έταιρο διεθνή δρώντα προκαλούσε σπασμωδικές κινήσεις από τις δυνητικά επαπειλούμενες χώρες του διεθνούς συστήματος .

Η τεχνολογική καινοτομία αλλά και η διάδοση των πολιτικών δικαιωμάτων επέβαλαν περιορισμούς στη δράση των ελίτ και πλέον οι λήπτες αποφάσεων έπρεπε αφ’ενός να αιτιολογούν τις πράξεις τους (ενίοτε δε καταφεύγοντας στους διαμορφωτές της κοινής γνώμης – φίλια / καθεστωτικά προσκείμενα ΜΜΕ/προπαγανδιστικοί μηχανισμοί/εταιρείες συμβούλων και δημοσκοπήσεων) και αφ’ετέρου να συστήσουν κρατικές υπηρεσίες ενημέρωσης και απόκρυψης πληροφοριών , των οποίων η λειτουργία διέπετο από τη γενικόλογη έννοια του εθνικού συμφέροντος . Στην πραγματικότητα η αντίληψη της ‘πεφωτισμένης’ ηγεσίας του εκάστοτε κοινωνικού συνόλου αντικατοπτριζόταν στην σκωπτική / περιφρονητική και εργαλειακή μεταχείριση (ωσάν αντικειμένου) της συντριπτικής πλειοψηφίας των πολιτών , οι οποίοι κρίνονταν ανώριμοι , απαίδευτοι , ανίκανοι και επικίνδυνοι για τον καθορισμό της συλλογικής τους τύχης . Η λαοκρατία και η λαϊκή κυριαρχία επιχειρήθηκε να ταυτιστεί με την οχλοκρατία και την οπισθοδρόμηση .

Η σύγχρονη διπλωματία θεωρητικά μόνο έχει δημόσιο χαρακτήρα . Τα πλήρη κείμενα των αποφάσεων και τα πρακτικά των συναντήσεων είναι απόρρητα και η πρόσβαση επιτρέπεται έπειτα δεκαετιών (μέσω της διαδικασίας του αποχαρακτηρισμού των εγγράφων) . Η διαφορά ανάμεσα στις διαρροές ή τις επίσημες ανακοινώσεις και τα όντως τεκταινόμενα κατέστη προσφάτως πασιφανής χάρη στη διαδικτυακή ανάρτηση απορρήτων (και εν γένει διαβαθμισμένων) εγγράφων από τη Wikileaks .

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η πρόσφατη επίσκεψη του Προέδρου της Ελληνικής Δημοκρατίας , Καρόλου Παπούλια , στο Ισραήλ , η οποία πραγματοποιήθηκε από τη Δευτέρα 10 Ιουλίου 2011 έως την Τρίτη 12 Ιουλίου 2011 , έχοντας προηγηθεί η παρεμπόδιση από πλευράς ελληνικής κυβερνήσεως του απόπλου πλοιαρίων που μετέφεραν τρόφιμα και ιατροφαρμακευτικό υλικό/είδη πρώτης ανάγκης προς τους Παλαιστινίους κατοίκους της Γάζας . Αξίζει να σημειωθεί πως στην εν λόγω πρωτοβουλία , οργανωμένη από τη μη κυβερνητική οργάνωση ‘FreeGaza’ (http://www.freegaza.org/) , συμμετείχαν ακτιβιστές από πολλές δυτικές χώρες (συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ , του Καναδά , της Γερμανίας , του Βελγίου , και της Σουηδίας) και ο απόπλους αφορούσε κατ’αρχάς την πρόσβαση στα διεθνή ύδατα – με τελικό προορισμό όμως τη Γάζα . Στον ιστότοπο της Προεδρίας της Δημοκρατίας (http://www.presidency.gr/) , την στιγμή που αναγράφονται αυτές οι απόψεις (Δευτέρα 25 Ιουλίου 2011) , δεν υπάρχει κάποια ανακοίνωση ή περιγραφή της διμερούς διπλωματικής επαφής – οι δε περισσότεροι σύνδεσμοι (links) πέραν της αρχικής σελίδας (homepage) εμφανίζουν το ακόλουθο αποτέλεσμα :

Τα ισραηλινά ΜΜΕ δεν εισήλθαν στην ουσία της επίσκεψης και αρκέστηκαν να αναπαράγουν τις δηλώσεις του ομολόγου του κ. Παπούλια , Simon Peres . Η εφημερίδα Jerusalem Post , στο άρθρο της Greer Fay Cashman με τίτλο ‘Peres thanks Greek president for help on flotilla’ και ημερομηνία δημοσίευσης 11 Ιουλίου 2011 (http://www.jpost.com/DiplomacyAndPolitics/Article.aspx?id=228803) , ανέφερε πως ‘The arrival of Greek President Karolos Papoulias in Israel signals not just another state visit, but the beginning of a new chapter in relations between the two countries whose history has in one way or another been intertwined for centuries, President Shimon Peres said on Monday morning ... He thanked Papoulias for the significant role played by Greece in blocking the recent Gaza-bound flotilla. Noting that many of the people who had tried to run the Israeli blockade had carried banners with the imprint “Free Gaza,” Peres declared that Gaza does not want peace, and that if Gaza would be free of terrorism, Gaza would be free.’ ενώ ο ενημερωτικός ιστότοπος Ynet (http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4093655,00.html , μέλος του ειδησεογραφικού δικτύου Yedioth Media Group) παραθέτει την ακόλουθη δήλωση του Ισραηλινού Προέδρου : ‘I thank Greece from the bottom of my heart for complying with the UN general-secretary's instructions and preventing people who seek to disturb the order from arriving in Israel without supervision, Peres said during a ceremony at the President's Residence.’ .

Ακόμη και το Υπουργείο Εξωτερικών του Ισραήλ , σε ηλεκτρονικό ανακοινωθέν του της 11^ης Ιουλίου 2011 (http://www.mfa.gov.il/MFA/Government/Communiques/2011/Greek_President_Papoulias_visits_Israel_11-Jul-2011.htm) , δεν παραθέτει λεπτομέρειες και επικεντρώνεται στο θέμα της νηοπομπής/Γάζας : ‘President Shimon Peres hosted Greek President H.E. Karolos Papoulias for a reception and working meeting. The Greek President is visiting Israel on an official visit at the invitation of President Peres. President Peres thanked his guest for Greece's involvement in stopping the flotilla to Gaza: "I genuinely thank you for fulfilling the directives of the Secretary General of the United Nations by stopping the flotilla. I thank you for not allowing people interested in violating the law and disrupting order to reach Gaza which is ruled by a terror organization. Greece, in an impressive manner, showed the U.N. that she stands ready to assist. Your contribution to lower tensions benefits the entire region as well as Gaza itself. You acted legally and carefully and I thank you for your personal involvement in this matter." The President added that Gaza is controlled by a terror government that seeks to smuggle large quantities of weapons from Iran to Gaza. "I recently saw a sign on one of the boats that said "Free Gaza." We must say loud and clear - Gaza must free itself from the terror in its midst. At the same time Israel is extending its hand in peace all the time towards our neighbors and yearn for the day when Gaza will be a prosperous city, free of the terrorist rule of Hamas." ... President Papoulias said to President Peres: "Greece supports Israel's developing relations with the European Union. I am personally working towards building a triumvirate of cooperation between Greece, Cyprus, and Israel in many areas including energy like the recent natural gas exploration, research and science, as well as diplomatic and trade relations. I am very happy to visit Israel and it is a great honor to meet you, Mr. President. "’ .

Αυτό που προκαλεί μεγαλύτερη εντύπωση είναι η μη αναπαραγωγή από τα ελληνικά ΜΜΕ φωτογραφιών από την επίσκεψη του κ. Παπούλια στο μνημείο για το Ολοκαύτωμα (Holocaust Memorial in Jerusalem) και ειδικά στο Hall of Remembrance . Ο Έλληνας Πρόεδρος αποθανατίστηκε από φωτογράφο του πρακτορείου εικόνων Getty Images (http://www.gettyimages.gr/) να ενδύεται το παραδοσιακό/τελετουργικό εβραϊκό κάλυμμα κεφαλής ‘kippa’ , όπως φαίνεται και στο σχετικό φωτογραφικό ντοκουμέντο :

Εντούτοις , η εν λόγω φωτογραφία - όπως είναι εύκολο να διαπιστώσετε εάν θελήσετε να μισθώσετε χρήση της για δημοσιογραφικούς/εκδοτικούς σκοπούς - δεν είναι διαθέσιμη προς παραχώρηση εξαιτίας country/company and/or publication restrictions . Όμως σε έτερα (διαδικτυακά τουλάχιστον) έντυπα του εξωτερικού αναμεταδώθηκε κανονικά . Προς απόδειξη των λεγομένων μου παραθέτω την επόμενη εικόνα (από το διαδικτυακό τόπο Indian Times , http://www.indiatimes.com/) :

Προφανώς για την Ινδία δεν ίσχυσαν οι περιορισμοί χώρας/εταιρείας/δημοσίευσης . Επίσης , από το σύνολο των φωτογραφιών του πρακτορείου Getty που σχετίζονται με την επίσκεψη του κ. Παπούλια στο Ισραήλ , μόνο όσες απεικονίζουν τον Έλληνα πολιτικό με την εβραϊκή περιβολή δεν διατίθενται προς ενοικίαση/χρήση . Τα παρακάτω screenshots είναι χαρακτηριστικά :

Ομολογουμένως πρόκειται για περίεργη και δυσνόητη πολιτική επιλεκτικής αναδημοσίευσης , ιδιαιτέρως εάν αναλογιστεί κάποιος πως οι πρωταρχικοί αποδέκτες/καταναλωτές των συγκεκριμένων φωτογραφιών του Getty θα ήταν λογικά τα ΜΜΕ των δύο εμπλεκομένων κρατών (Ελλάδας-Ισραήλ) . Ο περιορισμός μάλιστα δεν επεκτείνεται στο Ισραήλ , παρά αφορά μόνο την Ελλάδα .

Συμπερασματικά , αφ’ενός δεν υπήρξε πληροφόρηση για το περιεχόμενο των διμερών συνομιλιών (έστω για τα θέματα οικονομικής/εμπορικής υφής) προς το άμεσα ενδιαφερόμενο κοινό , δηλαδή τους Έλληνες πολίτες τους οποίους υποτίθεται πως εκπροσωπεί και από τους οποίους εκλέγεται έμμεσα ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας και αφ’ετέρου απέκρυψαν συμβολικής ή απλά εθιμοτυπικής σημασίας πράξεις του κ. Παπούλια ωσάν να επρόκειτο είτε για κάτι επιλήψιμο είτε για κάτι ανάξιο αναφοράς .

Προς αποφυγή παρεξηγήσεων , αισθάνομαι υποχρεωμένος να αναφέρω ότι οι ξένοι ηγέτες που εντάσσουν στο πρόγραμμα της επίσκεψής τους στο Ισραήλ το Holocaust Memorial in Jerusalem / Hall of Remembrance υιοθετούν την ίδια ενδυματολογική επιταγή , όπως διαπιστώνεται και από τις ακόλουθες εικόνες :

Απλά στις χώρες τους οι εικόνες δημοσιεύονται όπως συμβαίνει και με τα κεντρικά σημεία των υπό συζήτηση – πόσω δε μάλλον των υπό σύναψη – συμφωνιών καθώς και με τις εκάστοτε διπλωματικές/πολιτικές συγκλίσεις .

(Ο ΛΟΓΟΣ ΠΟΥ ΟΙ ΕΙΚΟΝΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΠΡΑΚΤΟΡΕΙΟ GETTY ΚΑΙ ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΝΤΩΣ ΑΠΟ ΤΟ INDIA TIMES ΕΧΟΥΝ ΛΗΦΘΕΙ ΜΕΣΩ SCREEN CAPTURE ΕΙΝΑΙ ΠΡΟΚΕΙΜΕΝΟΥ ΝΑ ΑΠΟΦΕΥΧΘΟΥΝ ΤΥΧΟΝ ΝΟΜΙΚΑ ΚΩΛΥΜΑΤΑ)

ΑΝ ΘΕΣ ΝΑ ΛΕΓΕΣΑΙ ΑΝΘΡΩΠΟΣ ... ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΥΝΟΧΗ ΚΑΙ ΕΘΝΙΚΗ ΕΥΗΜΕΡΙΑ

2011-06-22T16:36:00.002+03:00

Σας παρακαλώ να αφιερώσετε λίγα λεπτά για να αναγνώσετε το ακόλουθο ποίημα του Τάσου Λειβαδίτη με τίτλο 'Αν θέλεις να λέγεσαι Άνθρωπος' , μιας και το κείμενό μου εμπνεύστηκε από τους παρακάτω στίχους :

ΑΝ ΘΕΛΕΙΣ ΝΑ ΛΕΓΕΣΑΙ ΑΝΘΡΩΠΟΣ

Αν θέλεις να λέγεσαι άνθρωπος
δεν θα πάψεις ούτε στιγμή ν΄αγωνίζεσαι για την ειρήνη και
για το δίκαιο .
Θα βγείς στους δρόμους , θα φωνάξεις , τα χείλια σου θα
ματώσουν απ΄τις φωνές
το πρόσωπό σου θα ματώσει από τις σφαίρες - μα ούτε βήμα πίσω .
Κάθε κραυγή σου μια πετριά στα τζάμια των πολεμοκάπηλων
Κάθε χειρονομία σου σα να γκρεμίζει την αδικία .
Και πρόσεξε : μη ξεχαστείς ούτε στιγμή .
Έτσι λίγο να θυμηθείς τα παιδικά σου χρόνια
αφήνεις χιλιάδες παιδιά να κομματιάζονται την ώρα που παίζουν ανύποπτα στις πολιτείες
μια στιγμή αν κοιτάξεις το ηλιοβασίλεμα
αύριο οι άνθρωποι θα χάνουνται στη νύχτα του πολέμου
έτσι και σταματήσεις μια στιγμή να ονειρευτείς
εκατομμύρια ανθρώπινα όνειρα θα γίνουν στάχτη κάτω από τις οβίδες .
Δεν έχεις καιρό
δεν έχεις καιρό για τον εαυτό σου
αν θέλεις να λέγεσαι άνθρωπος .

Αν θέλεις να λέγεσαι άνθρωπος
μπορεί να χρειαστεί ν΄αφήσεις τη μάνα σου , την αγαπημένη
ή το παιδί σου .
Δε θα διστάσεις .
Θ΄απαρνηθείς τη λάμπα σου και το ψωμί σου
Θ΄απαρνηθείς τη βραδινή ξεκούραση στο σπιτικό κατώφλι
για τον τραχύ δρόμο που πάει στο αύριο .
Μπροστά σε τίποτα δε θα δειλιάσεις κι ούτε θα φοβηθείς .
Το ξέρω, είναι όμορφο ν΄ακούς μια φυσαρμόνικα το βράδυ ,
να κοιτάς έν΄ άστρο , να ονειρεύεσαι
είναι όμορφο σκυμένος πάνω απ΄το κόκκινο στόμα της αγάπης σου
Να την ακούς να σου λέει τα όνειρα της για το μέλλον .
Μα εσύ πρέπει να τ΄αποχαιρετήσεις όλ΄αυτά και να ξεκινήσεις
γιατί εσύ είσαι υπεύθυνος για όλες τις φυσαρμόνικες του κόσμου ,
για όλα τ΄άστρα , για όλες τις λάμπες και
για όλα τα όνειρα
αν θέλεις να λέγεσαι άνθρωπος .

Αν θέλεις να λέγεσαι άνθρωπος
μπορεί να χρειαστεί να σε κλείσουν φυλακή για είκοσι ή
και περισσότερα χρόνια
μα εσύ και μες στη φυλακή θα θυμάσαι πάντοτε την άνοιξη ,
τη μάνα σου και τον κόσμο .
Εσύ και μες απ΄ το τετραγωνικό μέτρο του κελλιού σου
θα συνεχίσεις τον δρόμο σου πάνω στη γη .
Κι΄ όταν μες στην απέραντη σιωπή , τη νύχτα
θα χτυπάς τον τοίχο του κελλιού σου με το δάχτυλο
απ΄τ΄άλλο μέρος του τοίχου θα σου απαντάει η Ισπανία .
Εσύ , κι ας βλέπεις να περνάν τα χρόνια σου και ν΄ ασπρίζουν
τα μαλλιά σου
δε θα γερνάς .
Εσύ και μες στη φυλακή κάθε πρωί θα ξημερώνεσαι πιο νέος
Αφού όλο και νέοι αγώνες θ΄ αρχίζουνε στον κόσμο
αν θέλεις να λέγεσαι άνθρωπος .

Αν θέλεις να λέγεσαι άνθρωπος
θα πρέπει να μπορείς να πεθάνεις ένα οποιοδήποτε πρωινό .
Αποβραδίς στην απομόνωση θα γράψεις ένα μεγάλο τρυφερό
γράμμα στη μάνα σου
Θα γράψεις στον τοίχο την ημερομηνία, τ΄αρχικά του ονόματος σου και μια λέξη : Ειρήνη
σα ναγραφες όλη την ιστορία της ζωής σου .
Να μπορείς να πεθάνεις ένα οποιοδήποτε πρωινό
να μπορείς να σταθείς μπροστά στα έξη ντουφέκια
σα να στεκόσουνα μπροστά σ΄ολάκαιρο το μέλλον .
Να μπορείς , απάνω απ΄την ομοβροντία που σε σκοτώνει
εσύ ν΄ακούς τα εκατομμύρια των απλών ανθρώπων που
τραγουδώντας πολεμάνε για την ειρήνη .
Αν θέλεις να λέγεσαι άνθρωπος .

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΥΝΟΧΗ ΚΑΙ ΕΘΝΙΚΗ ΕΥΗΜΕΡΙΑ

Του Βουχιούνη Νικόλαου , Διεθνολόγου
Τετάρτη 22 Ιουνίου 2011

Η κρίση που διέρχεται η χώρα έχει οικονομικά συμπτώματα , τα αίτια όμως είναι αδιαμφισβήτητα κοινωνικά . Η κοινωνική συνοχή δεν ελκύει συνήθως την προσοχή των πολιτικών επιστημόνων ούτε των διεθνολόγων και συναφών αναλυτών . Είναι όμως ο κρισιμότερος παράγοντας επιβίωσης του σύγχρονου εθνικού κράτους . Το κοινωνικό σύνολο είναι το θεμέλιο της οποιασδήποτε πολιτειακής οργάνωσης . Είναι ο πυρήνας της σταθερότητας του κράτους . Αφορά την 'αίσθηση του ανήκειν' σε μία συλλογικότητα , την έννοια της εθνικής ταυτότητας . Αντιπαραβάλει το 'εμείς' σε ό,τι θεωρούμε ξένο ή απόμακρο . Προϋποθέτει πίστη και νομιμοφροσύνη (λαϊκή νομιμοποίηση) σε ένα μοντέλο συνύπαρξης .
Ακόμη και όταν δεν υπάρχει εξωτερικός εχθρός , το υπέρτατο εθνικό συμφέρον - ήτοι το συμφέρον επιβίωσης - υπονομεύεται από τη διαίρεση της λαϊκής βάσης σε πολίτες διαβαθμισμένης κατηγορίας . Η αποξένωση της πλειοψηφίας του πληθυσμού συνεπάγεται εκ των έσω διάβρωση και τελική κατάρρευση . Η περιθωριοποίηση και η γενικευμένη απόρριψη θεσμών και δομών οργάνωσης εκκινεί όχι από το επίπεδο ευημερίας (δεν ποσοτικοποιείται σε καταναλωτικούς όρους) αλλά από το βίωμα της αδικίας και τη διαστρέβλωση των ιδανικών . Προτού κάποιος απορρίψει τις αξίες και τα ευγενή ιδανικά ως άκρατο ρομαντισμό , ας αναλογιστεί που οφείλεται η πρόοδος του ανθρώπου . Στον ατομικισμό , την φαυλοκρατία , το δίκαιο της ισχύος , την υποταγή της μάθησης/γνώσης στις δημόσιες σχέσεις , την εξαγορά συνειδήσεων , την αποτίμηση έμψυχων (ή , αν ο όρος θεωρείται υπερβολικά θρησκόληπτος , συναισθηματικών) όντων και την εξομοίωση με τα άψυχα αντικείμενα , την υποκρισία και την συντεχνιακή νοοτροπία ή , αντιθέτως , σε ιδέες που υπερέβαιναν τους στενούς ορίζοντες της ατομικής συνειδητότητας . Ο Άνθρωπος αυτοαποκαλείται έτσι διότι 'άνω θρώσκει' . Δεν σκύβει το κεφάλι στα εμπόδια αλλά διευρύνει τους ορίζοντές του και προσπαθεί να υπερβεί τα φαινομενικά όρια που του έχει υποβάλλει η φύση .

Αξιοπρέπεια . Μία απλή και ταυτόχρονα πλούσια λέξη . Όταν η κοινωνία αισθάνεται να βάλλεται σε συλλογικό και ατομικό επίπεδο η αξιοπρέπειά της , όταν οι ηγετικές ελίτ περιφρονούν το σύνολο στο οποίο οφείλουν την ύπαρξή τους και στο οποίο θα έπρεπε να λογοδοτούν , η δημοκρατία έχει παρεκκλίνει και το γράμμα του νόμου έχει καθυποτάξει το πνεύμα του νόμου - προεξαρχόντως του εθιμικού . Ποιος θα ισχυριστεί με βάσιμα επιχειρήματα ότι δημοκρατία , στην οποία αρέσκονται οι πολιτικοί και λοιποί άρχοντες να διατρανώνουν πως δεν υπάρχουν αδιέξοδα , ταυτίζεται με το 1/5 του πληθυσμού κάτω από το όριο της φτώχειας , με την προοπτική της ανεργίας (ή της σύγχρονης δουλείας) , με τον αργό θάνατο , με τη μετατροπή της ζωής σε επιβίωση (ωσάν ο άνθρωπος να είναι άλλο ένα μέλος του ζωικού βασιλείου , μοναχά με ένστικτα και δίχως διανόηση) ?

Πώς μπορούν να κοροϊδεύουν την έννοια της δημοκρατίας και την έννοια της ελευθερίας ? Τιμητές και δυνάστες του φιλότιμου λαού , ο οποίος παρά τον αμοραλισμό των καιρών παραμένει αλληλέγγυος και σαφώς πιο έντιμος και ανθρώπινος από τους κάθε λογής 'ηγέτες' που είναι εγκλωβισμένοι στον μικρόκοσμό τους και στο θέατρο του παραλόγου όπου πρωταγωνιστούν . Οι αγώνες δεν δύναται να γίνουν κατανοητοί από άτομα που ποτέ δεν μόχθησαν για το παραμικρό . Και ποιος είναι εκείνος/εκείνη που θα αξιολογήσει τις πράξεις ενός λαού , μίας πλειοψηφίας ? Δημοκρατία δεν υφίσταται όταν ένα 40% των προσερχομένων στις κάλπες (ούτε καν του εκλογικού σώματος) αρκεί για να επιλέξει τους αντιπροσώπους του 100% των πολιτών μίας χώρας . Η ατομική ευθύνη του πολίτη-ψηφοφόρου δεν εξαλείφει την ανεπάρκεια του εκλογικού συστήματος που επιβάλλει τη μειοψηφία (εκλεγμένη με ασαφές ή και ψευδές πρόγραμμα) στην πλειοψηφία .

Τα συναισθήματα της οργής και της αγανάκτησης επιζητούν την συγγνώμη και τη διόρθωση των κακώς κειμένων . Πράξεις και όχι λόγια . Πράξεις που δεν θα καταστρέφουν τη ζωή , την επιθυμία για ζωή . Διαφορετικά , από ένα σημείο 'βρασμού' και μετά , η μόνη εξέλιξη που ξεπροβάλλει στον ορίζοντα είναι η λαϊκή εξέγερση . Έχοντας χάσει τα πάντα , ο απλός (και αυτό είναι προτέρημα) κόσμος έχει μόνο ως αποκούμπι το διπλανό του . Οι απειλές , η κινδυνολογία και ο αφορισμός της πλειοψηφίας του πληθυσμού ως οχλοκρατία δεν έχουν καμία βαρύτητα - προερχόμενες άλλωστε από ένα σύστημα που προσπαθεί απεγνωσμένα να περισώσει την καθεστηκυία τάξη και να αποτρέψει την συνταγματική αναθεώρηση και την απόδωση ευθυνών . Με τις κατηγορίες να προέρχονται από τους 'πεφωτισμένους' που απέτυχαν επανειλημμένως και παταγωδώς . Οι συνέπειες της απραξίας είναι τραγικότερες από τις επιπτώσεις της συνενοχής . Η ευημερία του οποιουδήποτε κράτους δεν ευδοκιμεί υπό συνθήκες επιλεκτικού καθωσπρεπισμού ούτε από μία μειοψηφία . Το υγιές κομμάτι ενός πληθυσμού κρατάει το μέλλον και την ελπίδα στα χέρια του , το δε σάπιο αντίβαρό του είναι ένα καρκίνωμα που πρέπει να αφαιρεθεί . Συστράτευση υπάρχει σε κάθε έθνος , όπως και αγάπη για την αντίστοιχη χώρα και τους κατοίκους της . Ολοκληρώνοντας το σύντομο αυτό άρθρο , να σας θυμίσω έναν στίχο του τραγουδιού 'Hey You' των Pink Floyd : 'Together we stand , divided we fall .'

ΑΙΤΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΑΜΦΙΣΗΜΗΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗΣ ΤΩΝ ΗΠΑ ΣΤΙΣ ΑΛΛΕΠΑΛΛΗΛΕΣ ΕΞΕΓΕΡΣΕΙΣ ΣΤΗ ΜΕΣΗ ΑΝΑΤΟΛΗ

2011-03-30T17:50:00.005+03:00

Του Βουχιούνη Νικόλαου , Διεθνολόγου
Τετάρτη 30 Μαρτίου 2011

Σημείωση : Ο όρος 'Αμερική' καθώς και τα παράγωγα αυτού χρησιμοποιούνται στην παρούσα ανάλυση ως αφορώντα τις ΗΠΑ .

Οι ΗΠΑ έχουν αυταπόδεικτο ενδιαφέρον για τις εξελίξεις στην ενεργειακά πολύτιμη αλλά πολιτικά κατακερματισμένη , οικονομικά στάσιμη (ενίοτε δε και οπισθοδρομική) και συνάμα κοινωνικά ασταθή περιοχή της Μέσης Ανατολής . Εντούτοις και κατ'αντίθεση με το πολιτικό και στρατιωτικό κεφάλαιο που έχει επενδυθεί την τελευταία οκταετία στον Πόλεμο (και μεταγενέστερα ανοικοδόμηση) του Ιράκ - ευρύτερα γνωστού και ως Δεύτερου Πολέμου του Κόλπου - η εκ της βάσεως προερχόμενη κοινωνική έκρηξη εναντίον των απολυταρχικών αραβικών καθεστώτων απετέλεσε μία μη αναμενόμενη εξέλιξη για τις ΗΠΑ αλλά και τις υπόλοιπες 'Δυτικές' χώρες .

Δεν προτίθεμαι να υπεισέλθω αναλυτικά στα γεννεσιουργά αίτια των εξεγέρσεων , θα επισημάνω απλώς πως το φαινόμενο της παγκοσμιοποίησης (ιδίως στους τομείς της οικονομίας/τουρισμού και του πολιτισμού , συμπεριλαμβανομένης της ενημέρωσης/επικοινωνίας) ανέδειξε την υστέρηση ως προς τα πολιτικά δικαιώματα και το επίπεδο ευημερίας σε σύγκριση με τα ανεπτυγμένα κράτη . Η δε οικονομική κρίση , που ανάγει την αφετηρία της στην κατάρρευση του στεγαστικού κλάδου στις ΗΠΑ το 2007 αλλά ακολούθως (2009-2010) έγινε αισθητή και στην υπόλοιπη υφήλιο , ενέτεινε τη λαϊκή δυσαρέσκεια για την ωφελιμιστική εκμετάλλευση των εθνικών πόρων από μία ολιγαρχία εις βάρος του συνόλου .

Οι ΗΠΑ είχαν στο παρελθόν πιέσει τα μοναρχικά ή/και δικτατορικά καθεστώτα για μεταρρυθμίσεις , ωστόσο το στρατηγικό συμφέρον της Υπερδύναμης για τη διατήρηση προνομιακών σχέσεων με τις χώρες της περιοχής μεταφραζόταν στην πράξη σε τυπικές δηλώσεις προτροπής/κριτικής και συνέχιση της παροχής στρατιωτικής/οικονομικής υποστήριξης . Στο δίλημμα εκδημοκρατισμός ή σταθερότητα , η ρεαλιστική σχολή σκέψης των διεθνών σχέσεων προέκρινε την προτεραιότητα της υπεράσπισης της καθεστηκυΐας τάξης (status quo) . Επιπροσθέτως η ύπαρξη καθ'όλη τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου του 'αντίπαλου δέους' αλλά και η μεταψυχροπολεμική έξαρση του ισλαμικού φονταμενταλισμού (δηλαδή του ακραίου θρησκευτικού φανατισμού) συνέβαλε στην αναβολή δύσκολων αποφάσεων για την φιλελευθεροποίηση των εν λόγω κοινωνιών .

Η αμερικανική εμπλοκή σε δύο πολεμικά μέτωπα την προηγούμενη δεκαετία (2001 Αφγανιστάν , 2003 Ιράκ) και οι μακροχρόνιες επιπτώσεις του εν είδει ιδεολογικής σταυροφορίας 'Πολέμου κατά της Τρομοκρατίας' συνεπάγεται πολλαπλάσια δυσκολία συστράτευσης των πολιτικών δυνάμεων εντός των ΗΠΑ αλλά και προσεταιρισμού της αμερικανικής κοινής γνώμης (εσωτερική νομιμοποίηση) για οποιοδήποτε παρόμοιο εγχείρημα . Σε επίπεδο εξωτερικής πολιτικής/συμμαχιών , η απουσία ξεκάθαρου διακυβεύματος δεν βοηθά στην εκτροπή πόρων από τις ενδοκρατικές απόπειρες ανάκαμψης των εθνικών οικονομιών . Η αναποφασιστικότητα επιτείνεται από την μη ύπαρξη γενικά αποδεκτού εκπροσώπου των εξεγερμένων (συνεπώς την απουσία αξιόπιστου ισότιμου συνομιλητή) και την επίσης ασαφή εικόνα διάδοχης κατάστασης . Μία πρόωρη λοιπόν συμπαράταξη των ΗΠΑ είτε με την πλευρά της πολιτικοστρατιωτικής ελίτ είτε με τους αυθόρμητους (ήτοι δίχως άνωθεν ή έξωθεν υποκίνηση) πολίτες/διαδηλωτές ενδέχεται αφ'ενός να εκληφθεί ως ανάμειξη στις εσωτερικές υποθέσεις έταιρου διεθνούς δρώντος (στο πεδίο αποκλειστικής αρμοδιότητας ενός κράτους) και αφ'ετέρου να καλλιεργήσει ανταγωνιστική/συγκρουσιακή σχέση σε ενδεχόμενη ανάκτηση του ελέγχου από το εκάστοτε καθεστώς .

Τέλος , οι ΗΠΑ αντιμετωπίζουν το δίλημμα είτε να παραμείνουν θεατής των εξελίξεων , γεγονός που ισοδυναμεί όμως με ελάχιστο επηρεασμό του τελικού αποτελέσματος , ή να ενστερνιστούν τα αιτήματα της πλειοψηφίας του αραβικού πληθυσμού , επιφέροντας την ταχύτερη καθεστωτική μεταβολή . Στην μεν πρώτη περίπτωση κινδυνεύουν να αποξενώσουν τις ανερχόμενες πολιτικές και κοινωνικές δυνάμεις στις αραβικές χώρες , ρισκάροντας ταυτόχρονα και επί του παρόντος ακόμη μεγαλύτερη αστάθεια και αναρχία στη Μέση Ανατολή . Ανάλογο αρνητικό αποτέλεσμα αναμένεται στη διεθνή εικόνα των ΗΠΑ , οι οποίες προβάλλουν τις θέσεις τους στο διεθνές σύστημα με αξιακούς και ηθικούς όρους (πολιτικός ιδεαλισμός) αλλά εφαρμόζουν την πολιτική τους με εργαλείο την ισχύ (πολιτικός ρεαλισμός) . Στη δε δεύτερη θα δοθεί έναυσμα στα αντιδυτικά στοιχεία του ισλαμικού κόσμου να στρατολογήσουν νέα μέλη ενάντια στην 'αποικιακής λογικής' παρεμβατικότητα της αλλόθρησκης ιμπεριαλιστικής δύναμης και πιθανολογείται πως θα εκδηλωθούν τάσεις ριζοσπαστικοποίησης/στρατιωτικοποίησης των αραβικών/μουσουλμανικών καθεστώτων που δεν πρόσκεινται στις ΗΠΑ (προεξαρχόντως της Συρίας και του Ιράν , που ο πρώην Αμερικανός Πρόεδρος George W. Bush συμπεριέλαβε στον αποκαλούμενο 'Άξονα του Κακού') . Ακόμη δεν δύναται να αποκλειστεί το ενδεχόμενο διατάραξης των σχέσεων των ΗΠΑ με μη αραβικά φιλικά κράτη , των οποίων το πολιτικό σύστημα προσομοιάζει σε μοναρχία/απολυταρχία και η κοινωνική ειρήνη λογίζεται εύθραυστη .

Αν και δεν πρόκειται για 'παίγνιο μηδενικού αθροίσματος' , οι ΗΠΑ ευρίσκονται ενώπιον της μεγαλύτερης μεταψυχροπολεμικής πρόκλησης και η επίδειξη συνεκτικής και αποφασιστικής ηγετικής πρωτοβουλίας αποτελεί τόσο ζητούμενο όσο και μονόδρομο .

ΑΠΟΤΡΕΠΤΙΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ , ΑΠΕΙΛΕΣ ΧΑΜΗΛΗΣ ΕΝΤΑΣΗΣ , ΕΛΕΓΧΟΣ ΚΛΙΜΑΚΩΣΕΩΣ, ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΠΡΩΤΟΥ ΚΤΥΠΗΜΑΤΟΣ ΚΑΙ Η ΑΞΙΟΠΙΣΤΙΑ ΤΗΣ ΑΠΟΤΡΕΠΤΙΚΗΣ ΜΑΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ

2009-04-25T13:07:00.005+03:00

Του Ήφαιστου Παναγιώτη , Καθηγητή Διεθνών Σχέσεων και Στρατηγικών Σπουδών στο τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πειραιώς .

Μάρτιος 1999 - Το εν λόγω άρθρο αναδημοσιεύεται από την προσωπική ιστοσελίδα του κ. Ήφαιστου , http://www.ifestos.edu.gr/

Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Σημείωση Ιανουάριος 2009. Στο πλαίσιο που γράφτηκαν αυτά τα κείμενα παραλείπονται παραπομπές και αναφορές στην σχετική βιβλιογραφία που περιέχονται σε μονογραφικές και άλλες δημοσιεύσεις. Όπου κρίνεται αναγκαίο, ιδιαίτερα στα παραρτήματα, το κείμενο που ακολουθεί εμπλουτίζεται με θέσεις και επιχειρήματα από παλαιότερες αναλύσεις του υπογράφοντος. Τέλος, όπως και την εποχή που γράφτηκαν, συνεχίζω να εκτιμώ ότι ο κυριότερος αντίπαλος της Ελλάδας είναι η Τουρκία γιατί αποδεδειγμένα υιοθετεί αναθεωρητικές στάσεις που εντείνονται ολοένα και περισσότερο. Η ίδια αποτρεπτική συλλογιστική, όμως, θα μπορούσε να γραφτεί για οποιαδήποτε εξωτερική απειλή οποιουδήποτε κράτους. Όπως φαίνεται στις δύο πρώτες παραγράφους τα κείμενα αυτά πριν προσαρμοστούν για δημοσίευση απευθύνονταν στην πολιτική και στρατιωτική ηγεσία.

1α.

Η εμβέλεια του παρόντος κειμένου είναι εξ αντικειμένου περιορισμένη στην κατάθεση θέσεων και απόψεων που στηρίζονται αφ’ ενός στις δημοσιοποιημένες πηγές και αφ’ ετέρου στις εισαγωγικές γνώσεις του υπογράφοντος τις οποίες επιχειρεί να προσαρμόσει στην θεματική που επιλέγηκε. Συναφώς, η εμβέλεια και χρησιμότητα μιας ανάλυσης ενός ειδικού της στρατηγικής ανάλυσης θα μπορούσε να ήταν πολύ διαφορετική εάν είχε την ευκαιρία στοιχειώδους μη-απόρρητης ενημέρωσης και/ή συνομιλίας με επιτελικά στελέχη των ενόπλων δυνάμεων προς τα οποία και προορίζονται οι σκέψεις που ακολουθούν. Αυτή η παρατήρηση, εάν είναι ορθή, δυνατό να οδηγεί στο συμπέρασμα πως το Υπουργείο Άμυνας θα μπορούσε να επανεξετάσει τους τρόπους συνεργασίας του με εξωτερικούς συνεργάτες.

1β.

Οι πιο κάτω σκέψεις μου είναι προορίζονται για την ανώτατη πολιτική εξουσία και δεύτερο, για τους αξιωματικούς των ενόπλων δυνάμεων. Έστω και εάν προσφέρονται μέσο του θεσμού στον οποίο ανήκω, δεν αποδέχομαι την χρήση τους ή – πολύ χειρότερο την αξιολόγησή τους – από περιφερόμενους ενδιάμεσους πολιτικούς ή άλλους περιφερόμενους παράγοντες. Σ’ αντίθετη περίπτωση το κείμενο αποσύρεται πάραυτα. Διευκρινίζω πως αντιλαμβάνομαι την συνεργασία με τον θεσμό-Υπουργείο (πολιτική ηγεσία και στρατιωτική ηγεσία) και όχι με οποιονδήποτε άλλο, δεδομένου μάλιστα του γεγονότος πως για το θέμα αυτό έχω μιλήσει προφορικά με τον νυν Υπουργό και του απέστειλα δύο επιστολές.

Β. ΑΠΕΙΛΗ ΚΑΙ Η ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΡΟΠΗΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΣΚΟΠΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ

Η ανάλυση που ακολουθεί εκλαμβάνει ως δεδομένα τα πιο κάτω:

Πρώτο, η αποτρεπτική στρατηγική της Ελλάδας αποσκοπεί όχι μόνον στην αποτροπή μιας γενικευμένης σύρραξης αλλά και στην αποφυγή εκπλήρωσης μικρών ή μεσαίων πολιτικών στόχων της Τουρκίας τους οποίους οι ηγέτες της αντίπαλης χώρας επιδιώκουν να εκπληρώσουν με απειλές ή ενέργειες «χαμηλής έντασης».

Δεύτερο και συναφές, στην αντιπαράθεση Ελλάδας – Τουρκίας δεν έχουμε μόνο άμεση αποτροπή. Δηλαδή, η Τουρκία δεν περιορίζεται στον σχεδιασμό εκτέλεσης επιθετικών ενεργειών οι οποίες δυνατό να εκδηλωθούν ανά πάσα στιγμή. Η Ελληνική αποτρεπτική στρατηγική έχει από καιρό, μερικώς τουλάχιστον, καταρρεύσει. Η Τουρκία πέρασε το φράγμα των απειλών και προβαίνει σε ενέργειες οι οποίες, με τον ένα ή άλλο τρόπο, αλλάζουν το εδαφικό και κυριαρχικό καθεστώς εις βάρος της Ελλάδας. Έστω και εάν δεν έχει συνειδητοποιηθεί πλήρως, η αντιπαράθεση Ελλάδας – Τουρκίας έχει από καιρό εισέλθει σε κατάσταση η οποία στην θεωρία της αποτροπής ονομάζεται «ενδοπολεμική αποτροπή» (“intrawar deterrence”).

Μετά το 1973 η Τουρκική απειλή αναπτύσσεται σε τρία διαφορετικά αλλά αλληλένδετα επίπεδα:

Πρώτο, απειλή γενικευμένης επίθεσης, είτε (το πιο πιθανό) με εκτέλεση ενός συντριπτικού «πρώτου κτυπήματος» (εάν ανοίξει παράθυρο ευκαιρίας και εάν οι πολιτικές και διπλωματικές συνθήκες το επιτρέπουν), είτε (το λιγότερο πιθανό) με την έναρξη πολεμικών συγκρούσεων οι οποίες θα κλιμακωθούν σε γενικευμένη σύρραξη που θα διαρκέσει μερικές μέρες ή μερικές εβδομάδες.

Δεύτερο, απειλές «ενδιάμεσης έντασης» και διαφόρων επιπέδων, όπως στην Κύπρο το 1974, στα Ίμια το 1996 και στο Αιγαίο καθημερινά με την παραβίαση του ελληνικού κυριαρχικού χώρου.

Τρίτο, διεκδικήσεις, απειλές πολέμου, casus Belli και άλλες εχθρικές ενέργειες που αποβλέπουν: 1) στο να επηρεάσουν την ελληνική πολιτική βούληση, 2) στο να εθίσουν την τουρκική, ελληνική και διεθνή κοινή γνώμη στην «ύπαρξη διαφορών», 3) στο να δημιουργήσουν τις ψυχολογικές και πολιτικές συνθήκες που θα ευνοούν στην εκπλήρωση «ενδιάμεσων στόχων» και που θα καταστήσουν φυσική-φυσιολογική ενέργεια ενδεχόμενη γενικευμένη επίθεση, ακόμη και στο πλαίσιο ενός μαζικού «πρώτου κτυπήματος», 4) στο να προετοιμάσουν το έδαφος στην διεθνή διπλωματία ούτως ώστε να γίνει περισσότερο αποδεκτό – εάν λάβει χώρα – ένα πρώτο καταστροφικό κτύπημα κατά των ελληνικών ενόπλων δυνάμεων και άλλων ελληνικών ζωτικών στόχων.

Η Τουρκική απειλή στοχεύει τόσο την ελληνική πολιτική βούληση (αποδοχή της ιδέας πως η Τουρκία αποτελεί φυσικό περιφερειακό ηγεμόνα) όσο και την ελληνική εδαφική και κυριαρχική επικράτεια. Όσον αφορά το τελευταίο σημείο, δεν είναι δυνατό – και ούτε είναι ορθό – να προσδιοριστούν με ακρίβεια οι Τουρκικές επιδιώξεις. Η Τουρκική απειλή είναι “απέραντη”, δηλαδή, θα εκπληρωθούν μεγάλος αριθμός στόχων ανάλογα με τις δυνατότητες και τις ευκαιρίες που – κατά περίπτωση – θα υπάρξουν. Ενδεικτικά, θα μπορούσε να συμπεριλαμβάνει «γκρίζες ζώνες», κατάληψη απομακρυσμένων ελληνικών εδαφών, έλεγχο ελληνικού κυριαρχικού χώρου, κατάληψη μέρους της μη κατεχόμενης Κύπρου, εκδίωξη όλου του ελληνικού στοιχείου από την Κύπρο, εκδίωξη μεγάλου μέρους των ελλήνων της Κύπρο και συνδιαλλαγή με κύπριους υποψήφιους δοσίλογους και μεγάλο «πρώτο κτύπημα» για να αποδυναμωθεί η μαχητική ικανότητα των ελληνικών ενόπλων δυνάμεων και να καταστραφούν κρίσιμοι οικονομικοί στόχοι.

Είναι φυσικό πως για όλα τα πιο πάνω και τα υπόλοιπα πιθανά σενάρια θα πρέπει να υπάρχουν αντίστοιχα εναλλακτικά στρατιωτικά-διπλωματικά σενάρια αποτροπής τους και αντιμετώπισής τους εάν εκτελεστούν.

Στην βάση των πιο πάνω, η διαχείριση των κρίσεων μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας εμπεριέχει πολλές ιδιομορφίες και ιδιαιτερότητες. Στις σχέσεις Ελλάδας - Τoυρκίας, επικρατεί μια πoλύ ιδιάζoυσα κατάσταση:

-Στηv Κύπρo και στo Αιγαίo, η Ελληvική απoτρεπτική απειλή, oυσιαστικά, απέτυχε: Η κατάληψη τoυ Βόρειoυ τμήματoς της Κύπρoυ, η Τoυρκική παρoυσία στo vησί, και η μη ύπαρξη αvτισταθμιστικής Ελληvικής παρoυσίας, τείvoυv vα καθιερωθoύv ως vέo status quo. Οι αντιδράσεις του Δυτικού παράγοντα στον Ενιαίο Αμυντικό Χώρο και ιδιαίτερα στην εγκατάσταση των πυραύλων S-300 τον Δεκέμβριο 1998 επιβεβαιώνουν αυτή την εκτίμηση.

-Στo Αιγαίo, oι συvεχείς παραβιάσεις τoυ ελληνικού κυριαρχικού χώρoυ και η κρίση των Ιμίων εvισχύoυv τηv αvαθεωρητική στρατηγική της Άγκυρας.

-Η υπόθεση Οτσαλάν τον Φεβρουάριο 1999 δείχνει, επίσης, πως τα περιθώρια στρατιωτικού εξαναγκασμού της Ελλάδας αυξήθηκαν επικίνδυνα.

-Στηv Θράκη, απo μια άλλη σκoπιά, oρισμέvες εvέργειες και δηλώσεις απoτελoύv απρoκάλυπτες παρεμβάσεις στην εσωτερική μας πoλιτική, οι οποίες, εάν δεv αvτιμετωπισθoύv, σταδιακά θα δημιoυργήσoυv συvθήκες αλλαγής τoυ status quo, όπως ακριβώς έγιvε στηv Κύπρo τις δεκαετίες ου 1950 και 1960.

-Τα casus belli τα οποία εκτοξεύτηκαν κατά της Ελλάδας τα τελευταία χρόνια δυνατό να μην έχουν – ως προς τον αριθμό – προηγούμενο στις διακρατικές σχέσεις.

Όπως σημειώνεται στο πρώτο παράρτημα πιο κάτω, στην αποτρεπτική στρατηγική συνηθίζεται να λέγεται πως οτιδήποτε λέγεται ή πράττεται και που αφορά τις διπλωματικο-στρατιωτικές ισορροπίες μιας αντιπαράθεσης μετρά αρνητικά ή θετικά στον «δείκτη αξιοπιστίας» της χώρας. Και μόνο υπόνοια, για παράδειγμα, ότι στο θέμα Οτσαλάν λειτουργήσαμε υπό το κράτος στρατιωτικού εξαναγκασμού, καταρρακώνει την αποτρεπτική μας αξιοπιστία και διευρύνει τα περιθώρια συνεχών τέτοιων εξαναγκασμών. Γι’ αυτό, οι προαναφερθείσες ενέργειες της Τουρκίας, ουσιαστικά, διαπερνούν την ελληνική «αποτρεπτική ασπίδα» και μειώνουν την ελληνική αποτρεπτική αξιοπιστία.

Η μη αποδοχή των τετελεσμένων και ενέργειες όπως οι συνεχείς αναχαιτίσεις εχθρικών αεροσκαφών στο Αιγαίο αποτελούν μια μικρή αντίσταση αλλά δεν αναιρούν τις δυνατότητες τις Τουρκίας για αθροιστική εκπλήρωση των τακτικών και στρατηγικών της στόχων. Οι συνέπειες θα μπορούσαν να συνοψιστούν ως εξής:

Είναι φυσικό ότι εάν μεγάλο μέρος των Τουρκικών επιδιώξεων εκπληρώνονται σταδιακά το αθροιστικό και σωρευτικό μακροχρόνιο αποτέλεσμα είναι σχεδόν το ίδιο με το αποτέλεσμα μιας νικηφόρου - για την Τουρκία - σύρραξης. Δηλαδή, η Τουρκία είναι φυσικό να προτιμά να κερδίσει τον πόλεμο χωρίς μεγάλη στρατιωτική σύγκρουση. Μεγάλη στρατιωτική σύρραξη θα ήταν ελκυστική για την Τουρκία, 1) εάν προκαλούσε «ιστορική ακύρωση» του ελληνικού κράτους, δηλαδή αποδυνάμωσή του σε βαθμό που δεν θα μετρούσε πλέον στους περιφερειακούς συσχετισμούς, 2) εάν αυτό θα το επιτύγχανε με το λιγότερο δυνατό κόστος.
Ενώ η ελληνική αποτρεπτική στρατηγική και η διαχείριση κρίσεων πρέπει να ακυρώνει την επιδίωξη σταδιακών κερδών που θα ισοδυναμούν, μακροχρόνια, με νικηφόρο πόλεμο, η Ελλάδα δεν έχει την πολυτέλεια να μην καιροφυλακτεί για την αποτροπή του χείριστου. Η αποτροπή του χείριστου, όπως θα εξηγηθεί στην συνέχεια, είναι ούτως ή άλλως άρρητα συνδεδεμένη με την αποτροπή απειλών χαμηλότερης έντασης.

Το χείριστο είναι, είτε στο πλαίσιο της κλιμάκωσης μιας κρίσης είτε αιφνιδιαστικά, να δεχτεί ένα συντριπτικό στρατιωτικό πλήγμα, το οποίο, είναι μεν δύσκολο αλλά η Τουρκία δεν θα δίσταζε να το εκτελέσει εάν υπάρξει στρατιωτικό και πολιτικό «παράθυρο ευκαιρίας». Η υπόθεση αυτή στηρίζεται στην εκτίμηση πως οι Τούρκοι ηγέτες και η Τουρκική κοινωνία θεωρούν την Ελλάδα το μεγάλο εμπόδιο στην εκπλήρωση των διακηρυγμένων ηγεμονικών «οραμάτων». Αυτό το εμπόδιο εξουδετερώνεται μόνον εάν ακυρωθεί η ελληνική δυνατότητα διαχρονικής αντίστασης, δηλαδή μόνον εάν πληγεί καίρια η ελληνική οικονομία και οι ελληνικές ένοπλες δυνάμεις.

Γ. ΣΥΜΜΑΧΙΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΤΡΕΠΤΙΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ

Η ανάπτυξη των σκέψεων που ακολουθεί υιοθετεί την άποψη πως απουσιάζει οποιοδήποτε διεθνές ρυθμιστικό όργανο επιβολής του status quo και ελέγχου του Τουρκικού αναθεωρητισμού. Δηλαδή, οποιαδήποτε σκέψη, έστω και παραμικρή, πως δεν ισχύει η αρχή της αυτοβοήθειας, είναι άκρως επικίνδυνη. Στην ικανότητα αυτοβοήθειας, βεβαίως, συμπεριλαμβάνω και τις αποτελεσματικές συμμαχίες καθώς επίσης και την σωστή χρησιμοποίηση των διεθνών θεσμών από θέσεως ισορροπίας. Συνήθως, αυτές είναι μόνο συμμαχίες με τον «εχθρό του εχθρού», δηλαδή με άλλους παράγοντες που έχουν συμφέρον επιβίωσης να αποτρέψουν από κοινού τον (κοινό) αντίπαλο. Αυτές οι σκέψεις κατατίθενται με δεδομένο ότι η Ελλάδα είναι φιλειρηνικό-αποτρέπων κράτος, είναι δηλαδή έτοιμη να προσφύγει στους διεθνείς θεσμούς ειρηνικής επίλυσης τυχόν διαφορών αν ο αντίπαλος το αποδέχεται και αυτός [Υπό την αίρεση ότι τα σχετικά συνυποσχετικά δεν αφήνουν περιθώρια μεγάλων αναθεωρητικών αλλαγών που ο αντίπαλος και οι σύμμαχοί του οι οποίοι δυνατό να ελέγχουν το διεθνές δικαστήριο επί συγκεκριμένων ζητημάτων θα επιδιώκουν κάτι τέτοιο - η αποστολή του Διεθνούς Δικαστηρίου δεν είναι η αναθεώρηση των συνόρων αλλά η απόφανση επί συγκεκριμένων λεπτομερειών για τις οποίες οι ενδιαφερόμενοι ενδέχεται να διαφωνούν - γι' αυτό εξάλλου, εκτιμώ, προβλέπεται και το συνυποσχετικό] .

Επανερχόμενος στην "εξωτερική εξισορρόπηση", υπάρχουν πολλές άλλες συμμαχίες που πάνε και έρχονται ανάλογα με τα συμφέροντα, την κατανομή ισχύος και τις στρατηγικές των δρώντων. Συνήθως προϋποθέσεις εύρωστων συμμαχιών υπάρχουν μόνο όταν απειλούνται τα ζωτικά συμφέροντα του «εχθρού του εχθρού».

Στην εκτίμηση του θέματος των συμμαχιών είναι επικίνδυνο – ιδιαίτερα εάν η εκτίμηση αφορά και στρατιωτικά δεδομένα – να στηριζόμαστε σε ανύπαρκτες συμμαχίες.

Σε κάθε περίπτωση, είναι κρίσιμο να λάβουμε υπόψη ότι εκ πρώτης όψεως δεν υπάρχουν μεγάλα τρίτα συμφέροντα τα οποία θα εμπόδιζαν την Τουρκία στην εκτέλεση των απειλών ή θα ανέτρεπαν τα τετελεσμένα εάν η Τουρκία επικρατούσε σε μια σύρραξη.

Όσον αφορά τη Συρία, τη Ρωσία, τη Βουλγαρία, τη Αρμενία και τους Κούρδους είναι ιδιαίτερες περιπτώσεις ως προς τις οποίες θα μπορούσαμε να αναμένουμε κάτι θετικό μόνο 1) εάν είχαμε επί μακρόν – συστηματικά, προσεκτικά και επί σκοπώ – οικοδομήσει συμμαχικές συγκλίσεις και ενδεχομένως «μυστικές» συνεννοήσεις επί του κοινού συμφέροντος επιβίωσης εάν και όταν αυτό αφορά (από κοινού) την Τουρκική απειλή.

Επομένως, ισχύει – ή σχεδόν ισχύει – η αρχή της αυτοβοήθειας και η Ελλάδα μπορεί να στηρίζεται μόνον στις δικές της δυνάμεις ενώ όπως τα πράγματα εξελίχθηκαν τα τελευταία χρόνια – και ιδιαίτερα μετά το επεισόδιο Οτσαλάν – σχεδόν τίποτα δεν έχουμε να περιμένουμε από τους πιθανούς «εχθρούς του εχθρού».

Μολαταύτα, πρέπει να τονιστεί πως η Ελλάδα, ως ισχυρή περιφερειακή δύναμη δεν έχει την πολυτέλεια να μην αναπτύξει μακρόχρονες εναλλακτικές πολιτικές επιλογές επί όλων των θεμάτων της περιοχής που αφορούν την αντιπαράθεσή μας με την Τουρκία. Ενδεικτικά, παραφράζω πρόσφατη φιλολογία περί «κουρδοποιήσεως» της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής και τονίζω πως η ελληνική εξωτερική πολιτική «κουρδοποιείται» ή «σερβοποιείται» κλπ, όχι όταν ασχοληθούμε σοβαρά με εναλλακτικές επιλογές και προβλήματα ενόψει ανάγκης συνεχούς δραστηριοποίησής μας, αλλά όταν δεν έχουμε πολιτική γι’ αυτά τα κρίσιμα και ζωτικά γι’ εμάς διεθνή προβλήματα. Απλουστευτικές θέσεις που υποστηρίζουν πως δεν πρέπει να «κουρδοποιήσουμε» ή να «τουρκοποιήσουμε» την διπλωματίας μας κτλ, είναι πονηρές επειδή υποκρύπτουν μια γενικότερη φιλοσοφία που θέλει την Ελλάδα να μην έχει ανεξάρτητη εθνική στρατηγική.

Εξάλλου, όπως έχω επί μακρόν υποστηρίξει σε πολλές δημοσιευμένες αναλύσεις μου, η συμμετοχή μας σε διεθνείς θεσμούς ή συμμαχίες όπως η Ατλαντική Συμμαχία και η Ευρωπαϊκή Ένωση, μόνο ενίσχυση (και όχι εγγύηση!) θα μπορούσαν να μας προσφέρει. Αυτή η πιθανή ενίσχυση, όμως, δεν είναι δεδομένη, δεν μπορεί να είναι στρατιωτική, και δεν μπορεί να υπάρξει καν αν δεν έχουμε λειτουργήσει ορθά-αποτελεσματικά και επί μακρόν στον πολιτικο-διπλωματικό στίβο. Η εκτίμηση του υπογράφοντος είναι ότι, η επικράτηση της αντίθετης – ουτοπικής – άποψης και ο αποπροσανατολισμός της Ελληνικής πολιτικής ηγεσίας και της ελληνικής κοινής γνώμης από ευρέως διαδεδομένες νομικίστικες και διεθνιστικές θέσεις αποδείχθηκαν κρίσιμης σημασίας κατά την διάρκεια των κρίσεων του 1974, 1996 και 1999, καθώς και ενδιαμέσως όταν πολλά γεγονότα μείωσαν σημαντικά την αποτρεπτική μας αξιοπιστία. Συνολικά, οι διεθνείς συμμετοχές της χώρας πρέπει να αυξάνουν τις επιλογές της ελληνικής στρατηγικής και όχι να τις περιορίζουν. Το αντίθετο θα ήταν παράδοξο και αντιφατικό. Η διαχείριση των κρίσεων και γενικά κάθε προσπάθεια αποτροπής σ’ όλο το πιθανό φάσμα απειλών, απαιτεί συνεκτίμηση των πιο πάνω παραγόντων. Ιδιαίτερα κρίσιμο, όπως γίνεται κατανοητό, είναι οι συμμαχίες και η ορθή κατανόηση της μορφής και του χαρακτήρα του διεθνούς συστήματος, καθώς και του χαρακτήρα της Τουρκικής απειλής.

Δ. ΑΜΥΝΤΙΚΗ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ, Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΚΛΙΜΑΚΩΣΗΣ, ΤΟ ΔΙΛΗΜΜΑ ΑΜΥΝΑ-ΕΠΙΘΕΣΗ ΚΑΙ Η ΔΙΑΛΕΚΤΙΚΗ ΣΧΕΣΗ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑΣ-ΠΡΩΤΟΥ ΚΤΥΠΗΜΑΤΟΣ

1. «Ισοδύναμο αποτέλεσμα», αποτροπή μεγάλης σύρραξης και αποτροπή πρώτου κτυπήματος.

Η ικανότητά μας να αποτρέψουμε μια απειλή χαμηλής έντασης συναρτάται άμεσα με την ικανότητά μας να αποτρέψουμε ένα γενικευμένο πόλεμο. Γι’ αυτό εάν με οποιονδήποτε τρόπο – υπονοούμενο ή έκδηλα διατυπωμένο – αποσυνδέσουμε την αποτροπή γενικευμένης σύρραξης από την αποτροπή απειλών χαμηλότερης έντασης ισοδυναμεί με επιδείνωση της αποτρεπτικής μας θέσης.

Ασφαλώς, η πιο πάνω θέση θα ήταν περιττή εάν είμαστε πολύ ισχυρότεροι από τον αντίπαλο οπότε η απειλή τιμωρίας κάθε μορφής επίθεσης θα είναι πολύ ή και πλήρως αποτρεπτική. Όμως, επειδή για την Ελλάδα κάτι τέτοιο είναι ιδεατό, θα πρέπει να περιορίσουμε τους συλλογισμούς μας στην ανάλυση τριών αλληλένδετων καταστάσεων:

1. αποτροπή γενικευμένου πολέμου (μεγάλη σύρραξη, μεγάλη επίθεση)
2. αποτροπή επεισοδίων ενδιάμεσης έντασης (οτιδήποτε στο ενδιάμεσο διάστημα μεταξύ μεγάλης σύρραξης και τοπικής σύρραξης)
3. αποτροπή χαμηλής έντασης (μικρά συνοριακά επεισόδια ή αψιμαχίες).

Εάν θελήσουμε να καλύψουμε όλα ανεξαιρέτως τα ενδεχόμενα θα έπρεπε να συμπεριλάβουμε και άλλες περιπτώσεις όπως η παραβίαση του εναέριου και θαλάσσιου χώρου της Ελλάδας, και η εναντίον μας εκτόξευση απειλών οι οποίες αμφισβητούν το status quo, καθώς και τις απειλές χρήσης βίας (casus belli). Η τουρκικές ενέργειες σ’ αυτό το φάσμα απειλών ροκανίζουν την αξιοπιστία της αποτρεπτικής μας στρατηγικής. Στο ίδιο πλαίσιο, η αποτροπή της απειλής πρώτου συντριπτικού κτυπήματος πρέπει να είναι μόνιμη έγνοια των Γενικού Επιτελείου. Για το θέμα αυτό θα μπορούσε να διατυπωθεί η εξής θέση:

Ιδιαίτερα σε περιόδους κρίσης οπότε ένα τέτοιο ενδεχόμενο είναι πολύ πιθανό, πρέπει να πειστεί ο αντίπαλος πως έστω και αν μας αιφνιδιάσει θα μας απομείνουν αρκετές δυνάμεις για να αντεπιτεθούμε και να του προκαλέσουμε απαράδεκτο γι’ αυτόν κόστος. Αυτό αφορά τουλάχιστον τις δυνάμεις που μας παρέχουν δυνατότητες να πληγούν ζωτικοί στόχοι του αντιπάλου.

Ο τρόπος που η αποτροπή γενικευμένης σύρραξης συνδέεται με την αποτροπή απειλών χαμηλότερης έντασης είναι ο εξής:

Η απειλή με ισοδύναμο ή περίπου ισοδύναμο κόστος θα μπορούσε να εκτιμηθεί (έστω και λανθασμένα) από τον αντίπαλο ως ανεκτό, ενώ ελάχιστα περιθώρια θα είχε να κάνει τους ίδιους υπολογισμούς ως προς το κόστος μιας γενικευμένης σύρραξης. Επομένως, αυτό που μετρά αποτρεπτικά δεν είναι το προβαλλόμενο κόστος «μικρής έντασης» αλλά το ενδεχόμενο πως η σύρραξη θα μπορούσε να κλιμακωθεί και να οδηγήσει σε γενικευμένη σύρραξη. Η ανώτατη πολιτική ηγεσία και η στρατιωτική ηγεσία χρειάζεται ίσως να επανεξετάσει ορισμένα ζητήματα και ιδιαίτερα το κατά πόσον έπεσε θύμα λανθασμένης συμβουλής (μερικές απίστευτα λανθασμένες και αφελείς θέσεις γράφτηκαν στον τύπο ή σε μικρά δοκίμια και φάνηκαν να αντανακλώνται σε δηλώσεις της πολιτικής ηγεσίας) (υπενθυμίζω στον νυν υπουργό πως αμέσως μετά τις δηλώσεις συναντηθήκαμε και του παρέδωσα σημείωμά μου τριών σελίδων για το ζήτημα αποτροπή-κλιμάκωση).

Για να προεκτείνω το επιχείρημα ως προς αυτό το άκρως κρίσιμο ζήτημα, η αποτροπή καθίσταται ακόμη πιο εύρωστη εάν επιτύχουμε να μεταδώσουμε με αξιόπιστο τρόπο τρία ισχυρά μηνύματα:

Πρώτο, πως έχουμε την ικανότητα, την αποφασιστικότητα και την αναγκαία διάταξη δυνάμεων που δημιουργούν μεγάλο ενδεχόμενο πλήρους επικράτησής μας στην διαδικασία κλιμάκωσης. Ο αντίπαλος θα πρέπει να μένει πάντα σε αμφιβολία ως προς τον τρόπο κλιμάκωσης, την έκταση της κλιμάκωσης και το κόστος που θα του επιβληθεί όταν – κατά πάσα πιθανότητα – θα ηττηθεί. Ένα είναι σίγουρο, πως το αναμενόμενο γι’ αυτόν κόστος δεν θα πρέπει να είναι μικρότερο ή ίσο των οφελών που αυτός αναμένει.

Δεύτερο, πως η κλιμάκωση μέχρι την γενικευμένη σύρραξη είναι το πιθανότερο ενδεχόμενο και πως είμαστε αποφασισμένοι να μην διστάσουμε να κλιμακώσουμε εάν το κρίνουμε αναγκαίο. Επίσης πρέπει να επικρέμαται ο κίνδυνος κλιμάκωσης σε γενικευμένη σύρραξη με τρόπους και μεθοδεύσεις που δεν σταθμίζονται εύκολα από τον αντίπαλο (δηλαδή συμφέρει να κατατρέχει τον αντίπαλο αυτός ο φόβος και να υπολογίζει συνεχώς το όφελος της εκτέλεσης της «μικρής απειλής» με το κόστος του γενικευμένου πολέμου).

Τρίτο, πως τα διακυβευόμενα αγαθά είναι υψηλής αξίας. Αυτό σχετίζεται με το «σχετικό συμφέρον» εκατέρωθεν των συνόρων και ο αναγνώστης θα μπορούσε να ανατρέξει στις σύντομες εισαγωγικές επισημάνσεις του παραρτήματος ΙΙ.

Για τους ποιο πάνω λόγους, η προβολή ισοδύναμου κόστους έχει ελάχιστη ή καθόλου αποτρεπτική αξία η δε προβολή του από την πολιτική ή στρατιωτική ηγεσία δεν μπορεί παρά να οφείλεται, όπως ανέφερα πιο πάνω, σε «ερασιτεχνική συμβουλή». Η προβολή «ισοδυνάμου αποτελέσματος» βρίσκεται σε κάθετη αντίφαση με θεμελιώδεις και ελάχιστα αμφιλεγόμενες αρχές της στρατηγικής ανάλυσης. Κυρίως, βρίσκεται σ’ αντίφαση με την βασικό αξίωμα πως όσο μεγαλύτερη είναι η παράσταση κόστους τόσο περισσότερο αποτρεπτική είναι απειλή. Η προβολή του ενδεχόμενου περιορισμού στα μέτρα και σταθμά της επίθεσής του, επομένως, μειώνει τα περιθώρια αμφιβολιών του, του επιτρέπει να μεθοδεύσει στρατιωτικά και πολιτικά την εκπλήρωση συγκεκριμένων στόχων και δυνατό επί πλέον να του δώσει το λανθασμένο μήνυμα πως ορισμένα αγαθά δεν έχουν τόσο μεγάλη αξία γι’ εμάς ούτως ώστε να διακινδυνέψουμε μεγάλη σύρραξη. Στην χειρότερη περίπτωση, οι διακηρύξεις περί ισοδυνάμου θα μπορούσαν να του μεταδώσουν το μήνυμα πως η Ελλάδα δεν θα μπορούσε ποτέ να του προκαλέσει μεγάλο κόστος επειδή σε κάθε περίπτωση δεν θα έφθανε σε μεγάλη ή γενικευμένη σύρραξη.

Αυτή η θέση ουδόλως υποβαθμίζει την ανάγκη αποτροπής απειλών χαμηλών έντασης. Αντίθετα, τονίζουν την σημασία της αξιοπιστίας μας και γενικότερα του τρόπου που συνδέονται τα διάφορα επίπεδα πιθανής σύγκρουσης με την συνολική αποτρεπτική μας προσπάθεια, καθώς και με την ανάγκη αποφυγής επιπόλαιων κινήσεων και ενεργειών που θα προκαλέσουν πολεμική σύρραξη. Ο στόχος της Ελλάδας ως κράτους που υπεραμύνεται του status quo, υπενθυμίζεται, είναι η αποτροπή του πολέμου, δηλαδή να μην υπάρξει οποιαδήποτε πολεμική σύγκρουση !!. Γι’ αυτό, είναι άχαρο να εισέλθουμε σε πολεμικές συρράξεις λόγω λαθών που οφείλονται σε άγνοια στοιχειωδών κριτηρίων της στρατηγικής ανάλυσης.
Όταν υπάρχει στρατιωτική απειλή, ο μεγαλύτερος κίνδυνος προέρχεται από δικά μας λάθη, ιδιαίτερα τον ολέθριο συλλογισμό που κατατρέχει πολλούς αναλυτές στην Ελλάδα πως είναι δυνατό να αποφύγουμε τον πόλεμο αντί να τον αποτρέψουμε.

Τονίζεται πως «αποφυγή του πολέμου» και «αποτροπή του πολέμου» είναι δύο παντελώς διαφορετικές έννοιες.

2. Παράγοντες που επηρεάζουν το Ελληνικό αποτρεπτικό δόγμα.

Σ’ όλες τις περιπτώσεις η μορφή και ο χαρακτήρας του ελληνικού αμυντικού δόγματος καθώς και το είδος των στρατιωτικών ικανοτήτων είναι καθοριστικής σημασίας για την αξιοπιστία της αποτρεπτικής στρατηγικής. Εφάμιλλα σημαντικό, επίσης, είναι η ικανότητα της πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας να μεταδώσει τα ορθά αποτρεπτικά μηνύματα στον αντίπαλο:

Στρατιωτική και διπλωματική ικανότητα η οποία δεν μετατρέπεται σε αποτρεπτικός κόστος στις εκτιμήσεις του αντιπάλου είναι ανύπαρκτη αποτρεπτική ικανότητα.

Το στρατηγικό δόγμα και η δομή δυνάμεων τόσο σε αναφορά με την Γενική αποτροπή όσο και σε αναφορά με την αντιμετώπιση κρίσεων και απειλών χαμηλής έντασης συναρτάται, μεταξύ άλλων, με μερικούς βασικούς παράγοντες:

Πρώτο, το στρατηγικό δόγμα και την δομή-διάταξη των ενόπλων δυνάμεων του αντιπάλου και τα τεχνολογικά δεδομένα.
Δεύτερο, τους πολιτικούς στόχους του αντιπάλου.
Τρίτο, τα γεωπολιτικά δεδομένα.
Τέταρτο, τις στρατιωτικές ανάγκες στην περίπτωση κάλυψης στόχων εκτός κρατικών συνόρων (εκτεταμένη αποτροπή προς την Κύπρο).
Πέμπτο, την τεχνολογία των οπλικών συστημάτων του επιτιθέμενου και γενικότερα την ποσότητα-ποιότητα των οπλικών συστημάτων σ’ όλο το φάσμα της αντιπαράθεσης.

[Σημείωση: Είναι ευνόητο πως οι πιο πάνω παράγοντες – εκτός από τον δεύτερο στον οποίο ήδη αναφέρθηκα ακροθιγώς πιο πάνω – ενώ είναι κρίσιμης σημασίας στην διαμόρφωση της δικής μας ικανότητας και του δικού μας στρατηγικού δόγματος, η ολοκλήρωσή τους στην αποτρεπτική μας στρατηγική είναι έργο των οργάνων του κράτους και κυρίως του Γενικού Επιτελείου]

3. Η διαλεκτική σχέση άμυνας-επίθεσης-ισορροπίας.

Ορισμένες κρίσιμες επισημάνσεις ως προς αυτό το κρίσιμο ζήτημα είναι οι πιο κάτω:

Η αποτρεπτική στρατηγική αποκτά επιθετικό (ή «αντεπιθετικό» - “counterforce / countervailing”) προσανατολισμό όταν τo αμυvτικό δόγμα και η διάταξη τωv εvόπλωv δυvάμεωv σκoπεύουν στηv καταστρoφή τωv εvόπλωv δυvάμεωv τoυ αvτιπάλoυ, και πιθαvώς στην κατάληψη εδάφoυς της επικράτειάς τoυ. Ουσιαστικά, oπoιoσδήπoτε στόχoς υψηλoύ κόστoυς εις βάθoς, εvτός της επικράτειας τoυ αvτιπάλoυ, θα μπoρoύσε vα θεωρηθεί ως επιθετικoύ ή αvτεπιτιθετικoύ χαρακτήρα.

Είvαι έvα πράγμα vα αμυvθείς όταv δεχθείς επίθεση, και άλλo vα αvτεπιτεθείς και vα αvταπoδόσεις στo έδαφoς τoυ επιτιθέμεvoυ. Η απoτρoπή είvαι τόσo ισχυρότερη όσo o απoτρέπωv είvαι ικαvός όχι μόvo vα αμυvθεί αλλά και vα αvταπoδόσει με οδυνηρά πλήγματα κατά του επιτιθέμενου. Η αποτροπή οικοδομείται με κριτήριο την δημιουργία παράστασης πως το πιθανό κόστoς τoυ επιτιθέμεvoυ είvαι όχι μόvo η απoτυχία τωv σχεδίωv τoυ αλλά επίσης και η αvταπόδoση τωv κτυπημάτωv στo έδαφός τoυ. Η Ελλάδα ως αμυvόμεvo κράτoς έχει "αμυvτικoύς" πoλιτικoύς στόχoυς (δηλαδή, δεν διεκδικεί, όπως η Τoυρκία, αλλαγή τoυ status quo). Αυτό όμως δεν τηv εμπoδίζει να αvαπτύσσει επιθετικές ικαvότητες εάv αυτό είναι αναγκαίο για την διαφύλαξη του status quo.

Το κατά πόσο αυτές οι προθέσεις και αυτά τα σχέδια δημοσιοποιούνται (ή υπονοούνται) δεν κρίνεται εκ των προτέρων. Εκτιμάται κατά περίπτωση με σκοπό την αξιόπιστη μετάδοση παραστάσεων υψηλού κόστους ενώ συνεκτιμάται με πολιτικά και διπλωματικά δεδομένα.
Δηλαδή, η «επίθεση» σχετίζεται με τον εξορθολογισμό των αμυντικών επιλογών με τρόπο που καθιστά πιο αξιόπιστη, πιο εύρωστη και γι’ αυτό πιο αποτρεπτική την εθνική στρατηγική του αμυνόμενου κράτους. Εάν οι παράγοντες που αναφέρθηκαν στην προηγούμενη ενότητα δείχνουν πως απαιτείται μεγάλου βαθμού αποτρεπτική ικανότητα, αναπτύσσεται επιθετικό στρατιωτικό δόγμα στο πλαίσιο αμυντικών πολιτικών στόχων. Αυτό συμπεριλαμβάνει και τη επιλογή πρώτου κτυπήματος, εάν τελικά η αποτροπή αποσταθεροποιηθεί και η σύρραξη είναι σίγουρη και αναμενόμενη.

Όπως ήδη τονίστηκε, αποτροπή είναι τόσο ισχυρότερη όσο ο αποτρέπων είναι ικανός όχι μόνον να αμυνθεί στο έδαφός του αλλά και να αντεπιτεθεί ανταποδίδοντας καίριο κτύπημα κατά των ζωτικών ικανοτήτων του επιτιθέμενου. Το πιθανό κόστος του επιτιθέμενου πρέπει να είναι όχι μόνον η αποτυχία των επεκτατικών του επιδιώξεων αλλά επίσης, η αξιόπιστη ικανότητα κτυπημάτων με βαρύτατες γι’ αυτόν συνέπειες. Βεβαίως, για τον αμυνόμενο / αποτρέποντα, το ιδανικό θα ήταν να είχε τόσο αμυντικές όσο και επιθετικές στρατιωτικές ικανότητες. Όμως, εάν για διάφορους λόγους - όπως στην περίπτωσή μας όπου η άγνοια και ο εφησυχασμός οδηγεί σε τρομακτικό ανισοζύγιο μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας - η αποτροπή τόσο δυσμενούς κλιμάκωσης στο πλαίσιο μιας πιθανής κρίσης όσο και ενός μεγάλου πολέμου απαιτεί προβάδισμα στις επιθετικού χαρακτήρα στρατιωτικές ικανότητες.

Μια κρατούσα αντίληψη στην στρατηγική ανάλυση είναι η εξής: όσο περισσότερο επιδεινώνεται ο συσχετισμός ισχύος εις βάρος του αμυνόμενου τόσο περισσότερο αυξάνει η πιθανότητα είτε να υποστεί τις συνέπειες οδυνηρών υποχωρήσεων λόγω στρατιωτικών εκβιασμών είτε να δεχτεί ένα οδυνηρό και καταστροφικό πρώτο κτύπημα. Η αστάθεια εντείνεται ακόμη περισσότερο επειδή ο αμυνόμενος, όσο περισσότερο επιδεινώνεται η θέση τόσο περισσότερο οδηγείται σε επιλογές πρώτου κτυπήματος για να ακυρώσει τον κίνδυνο να το πράξει πρώτος ο επιτιθέμενος. Επιπλέον, εάν η θέση του αμυνόμενου επιδεινώνεται ανεπίστροφα ίσως έλθει η στιγμή που γι’ αυτόν η μόνη ελπίδα σωτηρίας να επιχειρήσει ένα πρώτο κτύπημα απελπισίας με την ελπίδα πως θα ακυρώσει μεγάλο μέρος της ισχύος του επιτιθέμενου. Δηλαδή, η ανισορροπία οικοδομεί αστάθεια ενώ για τον αμυνόμενο λιγοστεύουν οι επιλογές.

Δηλαδή, η αστάθεια στις σχέσεις Ελλάδας – Τουρκίας είναι συνάρτηση της ισορροπίας ή της ανισορροπίας μεταξύ των δύο κρατών. Δηλαδή, με δεδομένο και αυξανόμενο το ανισοζύγιο ισχύος, ενώ η ανάπτυξη αποτρεπτικών επιθετικών στρατιωτικών ικανοτήτων εκ μέρους μας είναι ίσως αναπόφευκτη, αυτό δημιουργεί μερικούς σοβαρούς κινδύνους. Γι’ αυτό ευθύνονται όσοι τα τελευταία χρόνια με έργα λόγια ή αδράνεια συνέβαλαν στην ανισορροπία δυνάμεων Ελλάδας – Τουρκίας. Ταυτόχρονα, υπάρχει ανάγκη συνεχών μέτρων αποκατάστασης συνθηκών ισορροπίας.

Η εξισορρόπηση της δεδομένης πλέον Τουρκικής ικανότητας πρώτου κτυπήματος με ανάπτυξη Ελληνικών αντεπιθετικών στρατιωτικών ικανοτήτων, όπως μόλις αναφέρθηκε, ενώ θα βελτιώνει την αποτρεπτική μας ικανότητα συνολικά θα αυξάνει ταυτόχρονα την αστάθεια σε περιπτώσεις κρίσεων. Στην τελευταία περίπτωση, τα κίνητρα των δύο πλευρών να κτυπήσουν πρώτοι θα αυξηθούν. Όμως, όπως θα εξηγηθεί στην συνέχεια, αυτή είναι ίσως μια παρωχημένη συζήτηση: H Τουρκική ικανότητα πρώτου κτυπήματος είναι ήδη γεγονός και η αστάθεια σε περίπτωση κρίσεως είναι δεδομένη, επειδή, ακριβώς, η Τουρκική υπεροχή σ’ όλα τα οπλικά συστήματα καθιστά δελεαστικό ένα Τουρκικό καταστροφικό πρώτο πλήγμα. Τα πάμπολλα casus belli των τελευταίων ετών είναι μια σημαντική επιβεβαίωση αυτής της θέσης που δεν έχουμε την πολυτέλεια να αγνοούμε. Οι ενέργειες της ηγεσίας της Άγκυρας μετά το επεισόδιο Οτσαλάν δεν αφήνουν καμία αμφιβολία για την ορθότητα αυτών των εκτιμήσεων.

Όμως, είναι ίσως σκόπιμο να επεξεργαστούμε ακόμη περισσότερο την διαλεκτική σχέση ισορροπίας-αντεπίθεσης-αστάθειας. Μια άλλη πτυχή που καθιστά τα διλήμματα μεγαλύτερα, είναι το γεγονός πως οι αντεπιθετικές απειλές μιας αποτρεπτικής στρατηγικής, εάν είναι αξιόπιστες, δημιουργούν συνθήκες στο πλαίσιο των οποίων το πρώτο κτύπημα θα επικρέμαται ως «δαμόκλειος σπάθη» κατά αποσταθεροποιητικών κινήσεων του αντιπάλου και θα αυξάνει την αξιοπιστία της στρατηγικής μας στην αντιμετώπιση απειλών χαμηλής ή ενδιάμεσης έντασης. Δηλαδή, ενώ η διαλεκτική σχέση πρώτου κτυπήματος-αστάθειας αυξάνει την πιθανότητα έναρξης συγκρούσεων, βελτιώνει, ταυτόχρονα, την αποτροπή απειλών χαμηλής έντασης. Συνολικά, ο στόχος της αποτροπής του πολέμου εξυπηρετείται τόσο περισσότερο όσο μεγαλύτερη είναι η αντεπιθετική απειλή, επειδή προκαλεί ανησυχία και φόβο στο πολιτικό και στρατιωτικό κατεστημένο της Τουρκίας για μεγάλο κόστος εάν συνεχίσουν τις επιθετικές του στάσεις ή εάν αποτολμήσουν στρατιωτικό τυχοδιωκτισμό. Η αντεπιθετική ικανότητα, εξάλλου, όπως αναφέρθηκε πιο μπροστά, σχετίζεται με τις δυνατότητες του αντιπάλου να ελέγξει την κλιμάκωση εάν και όταν εκτελεστεί μια απειλή χαμηλής έντασης.

Με κάθε κριτήριο αποτρεπτικής στρατηγικής, όσο πιο καταστροφική είναι η αποτρεπτική - αντεπιθετική απειλή, τόσο περισσότερο ενισχύεται η αμυνόμενη χώρα, στην προκειμένη περίπτωση η Ελλάδα η οποία υπεραμύνεται του status quo. Όσο επιδεινώνεται ο συσχετισμός εις βάρος της Ελλάδας τόσο περισσότερο αποσταθεροποιείται η σχέση και τόσο περισσότερο αυξάνει ο κίνδυνος ενός πρώτου κτυπήματος εκ μέρους της Τουρκίας αλλά και πρώτου ελληνικού κτυπήματος ως κίνηση απελπισίας εκ μέρους της Ελλάδας. Γι’ αυτούς ακριβώς τους λόγους, η ισορροπία δεν είναι προϋπόθεση ειρήνης αλλά και σταθερότητας.

Ορισμένοι αδαείς, με αφέλεια, με δέος και με φόβο, ανταπαντούν πως αντεπιθετικές Ελληνικές ικανότητες και στρατηγικό δόγμα που θα επισείει ή υπονοεί αποτρεπτικό πρώτο κτύπημα εκ μέρους της Ελλάδας θα προκαλέσει ανάλογη Τουρκική αντίδραση. [Για όποιον επιθυμεί λεπτομέρειες γι’ αυτή την πτυχή δεν έχει παρά να μελετήσει τον διάλογο του αείμνηστου Παναγιώτη Κονδύλη όταν δημοσίευσε το βιβλίου του Θεωρία του Πολέμου.] Όμως, πρώτο, εάν η Ελληνική αμυντική στρατιωτική ικανότητα δεν είχε αποδυναμωθεί λόγω πληθώρας ανόητων δήθεν ειρηνιστικών αναλύσεων υπέρ ουσιαστικά ενός μονομερούς ελληνικού αφοπλισμού, το ζήτημα θα ετίθετο διαφορετικά. Το πρόβλημα, επαναλαμβάνεται, ανακύπτει λόγω αποδυνάμωσής μας την τελευταία δεκαετία. Η αποδυνάμωση αυτή, για την οποία υπάρχουν πολιτικές ευθύνες αλλά δεν είναι αντικείμενο του παρόντος κειμένου να τις αναζητήσει, επηρέασε σχεδόν κάθε διάσταση της εθνικής μας στρατηγικής και κυρίως την στρατιωτική μας ικανότητα, την διπλωματική μας αξιοπιστία και το πατριωτικό φρόνημα του λαού και των ενόπλων δυνάμεων λόγω αντιπατριωτικού μακαρθισμού που συστηματικά παρατηρείται στον Ελληνικό δημόσιο διάλογο. Η αντιμετώπιση αυτών των παραγόντων είναι αναπόσπαστο μέρος της αποτρεπτικής στρατηγικής μιας χώρας τους οποίους ένας μοντέρνος στρατός ενός δημοκρατικού κράτους δεν έχει την πολυτέλεια να αγνοήσει.

Η συζήτηση περί πιθανής Τουρκικής ανταπάντησης είναι καθυστερημένη, εάν η ισορροπία έχει ήδη ανατραπεί. Γι’ αυτό εκτιμώ πως τα θέματα που τέθηκαν από τον αείμνηστο Παναγιώτη Κονδύλη στο επίμετρο του βιβλίου του η Θεωρία του Πολέμου είναι ίσως κρισιμότατα και θα μπορούσαν να συνεκτιμηθούν με τις σκέψεις που καταθέτω στο παρόν σημείωμα. Ο Παναγιώτης Κονδύλης, με συνοπτικό αλλά ταυτόχρονα και συνολικό τρόπο, δίνει την εικόνα των τάσεων οι οποίες ενδεχομένως οδηγούν σε τεράστια γεωπολιτική ασυμμετρία που συνοδεύεται με πασίδηλη ηγεμονική Τουρκική στρατηγική και - αναπόφευκτα – απο επιθυμία των μεγάλων δυνάμεων να αναπτύξουν πελατειακές σχέσεις με την Τουρκία στην βάση αυτού του ηγεμονισμού.

Οι προηγηθείσες επισημάνσεις συμπεριλαμβάνονται στο παρόν σημείωμα, κατά κύριο λόγο, για να τεθεί το ερώτημα και να εκφραστούν συμπερασματικές εκτιμήσεις για το πώς διαμορφώνεται η απειλή πρώτου καταστροφικού κτυπήματος κατά της Ελλάδας. Η εκτίμηση αυτής της απειλής, τονίζεται, συναρτάται πρώτο, με τις στρατιωτικές ικανότητες της Τουρκίας και δεύτερο με την πολιτική στρατηγική της χώρας αυτής. Η επιθετική διάταξη των ενόπλων δυνάμεων αλλά και οι μελλοντικές γνωστές προβολές των τουρκικών στρατιωτικών ικανοτήτων οδηγούν στο συμπέρασμα πως ήδη υπάρχει τόσο τουρκική πολιτική θέληση πρώτης καταστροφικής επίθεσης κατά της Ελλάδας όσο και στρατιωτικές ικανότητες που στηρίζουν αυτούς τους πολιτικούς στόχους. Η εκτέλεση είναι ζήτημα συγκυριών και παραθύρου ευκαιρίας. Τα πολλά casus belli κατά της Ελλάδας είναι σαφής απόδειξη αυτής της πραγματικότητας καθώς και η στάση της Τουρκίας όσον αφορά την εγκατάσταση των S-300 όχι μόνο στην Κύπρο αλλά και στην Κρήτη. Οι ίδιες χαρακτηριστικές συμπεριφορές που καταδεικνύουν τον υπαρκτικό χαρακτήρα της Τουρκικής απειλής εκδηλώθηκαν σε αναφορά με το επεισόδιο Οτσαλάν τον Μάρτιο 1999.

Γι’ αυτό, το μεγάλο αιτούμενο της Ελληνικής αποτρεπτικής στρατηγικής δεν είναι μια πιθανή αποσταθεροποίηση που ενδεχομένως θα οδηγήσει η δραστική αναπροσαρμογή του στρατηγικού μας δόγματος αλλά η αναπροσαρμογή με τρόπο που θα βελτιώνει τις πιθανότητες αποτροπής του πολέμου επειδή θα καθιστά ατελέσφορη την Τουρκική επίθεση (η οποία με κάθε κριτήριο βρίσκεται σε εξέλιξη και αναμενόμενη ευκαιρίας δοθείσης), ενώ ταυτόχρονα θα ελαχιστοποιεί τον κίνδυνο πρώτου κτυπήματος κατά της Ελλάδας.

Ταυτόχρονα, είναι φανερό πως χρειάζεται επανεκτίμηση του ζητήματος ύπαρξης ή μη ύπαρξης ισορροπίας. Και πάλιν, εκ πείρας από την μελέτη των αμυντικών πολιτικών συγχρόνων κρατών, θα παρατηρούσα πως ο ρόλος του υπουργού άμυνας και του ανωτάτου επιτελείου δεν είναι μόνον στρατιωτικός αλλά και πολιτικός. Ορίζουν την απειλή, ορίζουν τις ανάγκες αντιμετώπισής τους και ασκούν μεγάλη πίεση δέσμευσης πόρων που διασφαλίζουν ισορροπία.
Στο πλαίσιο της ίδιας προβληματικής επιβάλλεται να αντιμετωπιστεί και το ενδεχόμενο κλιμάκωσης μιας σύρραξης μετά από μια κρίση. Εάν για οποιαδήποτε αιτία - και η εξέλιξη των συσχετισμών δημιουργεί κίνητρα στην Τουρκία για εκτέλεση απειλών χαμηλής έντασης που αυξάνουν τις πιθανότητες έναρξης στρατιωτικών συγκρούσεων - αρχίσουν στρατιωτικές συγκρούσεις μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, οι αντεπιθετικές μας ικανότητες είναι καθοριστικό στοιχείο τόσο για τον υπέρ της Ελλάδας έλεγχο της κλιμακώσεως με ενδοπολεμική αποτροπή όσο και την στρατηγική νίκη εάν παραταύτα ο πόλεμος γενικευθεί.

Επιτυχία της αποτροπής μας δεν είναι μόνο συνάρτηση των στρατιωτικών μας ικανοτήτων και του στρατηγικού δόγματος που τις μετατρέπει σε μέσο της πολιτικής στρατηγικής της χώρας. Είναι επίσης συνάρτηση του τρόπου που διατυπώνουμε και εφαρμόζουμε την στρατηγική μας, του τρόπου που την διακηρύττουμε και κυρίως η επιτυχία με την οποία μεταδίδουμε τα ορθά αποτρεπτικά μηνύματα στον αντίπαλο. Η περίπτωση του ισοδυνάμου αποτελέσματος, σημείωσα πιο πάνω, κινείται προς την ακριβώς αντίθετη κατεύθυνση.

Η ανισορροπία ίσως είναι ήδη γεγονός και η περαιτέρω επιδείνωση των συσχετισμών περισσότερο από βεβαία. Η ανάγκη προσπαθειών εγκαθίδρυσης ισορροπίας είναι προϋπόθεση ειρήνης και σταθερότητας. Η προσαρμογή του στρατηγικού μας δόγματος, επίσης, είναι 1) προϋπόθεση αποτροπής των απειλών μικρής έντασης που η προαναφερθείσα ανισορροπία δημιουργεί, 2) προϋπόθεση αποτροπής ενός Τουρκικού πρώτου κτυπήματος σε περιόδους έντασης και 3) προϋπόθεση ελέγχου της κλιμάκωσης εάν μολαταύτα η Τουρκία «ανοίξει την πόρτα του φρενοκομείου».

Ε. ΑΠΕΙΛΕΣ ΧΑΜΗΛΗΣ ΕΝΤΑΣΗΣ, Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΚΛΙΜΑΚΩΣΗΣ

Προτού αναφερθώ ακροθιγώς στον βασικό προβληματισμό συμπληρωματικά με τα όσα αναφέρθηκαν πιο πάνω, θα μπορούσα να τονίσω ακόμη μια φορά ένα σημείο που σχετίζεται άμεσα με τις απειλές χαμηλής έντασης. Συγκεκριμένα, ότι εκπλήρωση των τουρκικών επιδιώξεων στο επίπεδο αυτό οδηγεί στην άθροιση κερδών που συνολικά ισοδυναμούν με νίκη χωρίς πόλεμο. Επιπρόσθετα, οι εκπλήρωση των Τουρκικών στόχων χαμηλής έντασης ροκανίζει την αξιοπιστία της αποτρεπτικής μας στρατηγικής και ακυρώνει τον κεντρικό αποτρεπτικό στόχο.

Πέραν της έμφασης που ήδη έδωσα στον τρόπο που η αποτρεπτική απειλή γενικευμένης σύρραξης συνδέεται με την αποτροπή όλων των απειλών χαμηλότερου επιπέδου, θα μπορούσα να τονίσω πως το αμέσως επόμενο κρίσιμο ζήτημα είναι,
1) η αποφασιστικότητά μας να κλιμακώσουμε με τρόπο της δικής μας επιλογής και
2) η ικανότητά μας να ελέγξουμε αυτή την κλιμάκωση.

Ο στρατηγικός συλλογισμός αξιωματικού χαρακτήρα που πρέπει να καθοδηγεί τον σχεδιασμό και την εφαρμογή της αποτρεπτικής μας στρατηγικής είναι ο εξής:

1) Όσο μεγαλύτερες παραστάσεις κόστους μεταδώσουμε στον επιτιθέμενο τόσο περισσότερο εύρωστη είναι η αποτροπή. Γι’ αυτό, αν και η αποφασιστικότητα και αξιοπιστία ελέγχου μιας πιθανής κλιμάκωσης πρέπει να είναι δεδομένη, τονίζεται με έμφαση ξανά πως πρέπει να πλανάται το ενδεχόμενο μεγάλης σύρραξης.

2) Ο αντίπαλος, στο τέλος, θα πρέπει να σταθμίσει το κόστος-όφελος της σχεδιαζόμενης επιθετικής ενέργειας με βάση την γενικευμένη σύρραξη ως πιθανότερη δική μας τελική αντίδραση

3) Δηλαδή, οι συλλογισμοί του αντιπάλου θα πρέπει να οικοδομηθούν με την εξής ιεραρχία: ο αμυνόμενος είναι ικανός και αποφασισμένος να κλιμακώσει με ελεγχόμενο τρόπο την δική μου επίθεση (επομένως το πιο πιθανό δεν θα έχω τίποτα να κερδίσω επιδιώκοντας «χαμηλή ένταση) ενώ ταυτόχρονα διατρέχω τον κίνδυνο στην προσπάθεια να ικανοποιήσω χαμηλού βαθμού επιδιώξεις να βρεθώ σε πολύ δύσκολη θέση και ίσως να διατρέξω τον κίνδυνο καταστροφής

4) Ιδεατά κανένα μήνυμα δεν θα πρέπει να δοθεί στον αντίπαλο που να αφήνει να πλανάται το ενδεχόμενο πως το κόστος που θα υποστεί θα είναι έστω και κατά προσέγγιση ίσο ή χαμηλότερο του αναμενόμενου γι’ αυτό συνολικού οφέλους.

5) Κατά συνέπεια η ιδέα και μόνον ισοδυνάμου αποτελέσματος ή συνολικά μικρότερου κόστους από το πιθανό όφελος δημιουργεί κίνητρα να δεχτούμε επίθεση.

Αυτό θα απαιτούσε μεγαλύτερη έρευνα για να εκφραστούν ακριβέστερες εκτιμήσεις, αλλά η Τουρκική επιθετικότητα δυνατό να οξύνθηκε τα τελευταία τρία χρόνια ακριβώς λόγω συχνά μεταδώσαμε μηνύματα είτε ισοδύναμου είτε χαμηλότερου κόστους στις ενέργειές της.
Αυτό επειδή, σε τελευταία ανάλυση, ακόμη και «ισοδύναμο» να προκαλέσουμε (πχ, ως αντίποινα, κατάληψη μιας νήσου) η Τουρκία θα αποκομίσει πολλαπλάσια επειδή στην συνέχεια θα αρχίσουν «διαπραγματεύσεις» εφ’ όλης της ύλης, ενώ η ζημιά στην τουριστική μας βιομηχανία και άλλες συναφείς συνέπειες θα είναι απείρως πιο καταστροφικές απ’ ότι οι αντίστοιχες ζημιές της Τουρκίας λόγω του γεγονότος πως βρίσκεται ούτως ή άλλως σε πολυετή εσωτερικό πόλεμο στα ανατολικά της σύνορα.

Στο πλαίσιο της ίδιας προβληματικής είναι και το ζήτημα της ενδοπολεμικής αποτροπής (intra-war deterrence). Ενδοπολεμική αποτροπή σημαίνει πολιτική βούληση και στρατιωτική ικανότητα να πάρουμε την πρωτοβουλία των κινήσεων μετά την επίθεση του αντιπάλου, να κλιμακώσουμε τα κτυπήματα σε βαθμό που θα του δημιουργήσουν δυσανάλογα – με τα πιθανά οφέλη – ζημιές και να επιβάλλουμε όρους άμεσης αποκατάστασης του status quo ante, εάν ο αντίπαλος αρχικά κατόρθωνε να δημιουργήσει τετελεσμένα. Αναμφίβολα, αυτοί οι συλλογισμοί μας επαναφέρουν στον αρχικό προβληματισμό της ύπαρξης ισορροπίας ή ανισορροπίας ισχύος.

Η ικανότητά μας για ενδοπολεμική αποτροπή, παράγων άμεσα σχετιζόμενος με τον έλεγχο της κλιμάκωσης είναι ανέφικτη εάν υπάρχει αποτρεπτική ανεπάρκεια, εάν δηλαδή υπάρχει έλλειμμα ισχύος σε τακτικό και στρατηγικό επίπεδο. Αντίστροφα, εάν ο επιτιθέμενος όχι μόνον έχει πλεονέκτημα και την πρωτοβουλία των κινήσεων, εάν έχει ικανότητα επίθεσης, στην συνέχεια ελέγχου της κλιμάκωσης και δημιουργίας τετελεσμένων, και τέλος τερματισμού των συγκρούσεων με δικούς τους όρους θα αποκομίσει τα ίδια οφέλη ως εάν να είχε κερδίσει μια μεγάλη πολεμική σύρραξη.

Συνοψίζοντας, θα τόνιζα πως η ικανότητά μας να αποτρέψουμε απειλές χαμηλής έντασης εξαρτάται, πρώτο, από την στρατιωτική ικανότητά μας να επικρατήσουμε στην περίπτωση γενικευμένου πολέμου, δεύτερο, από την ικανότητά μας να αποκρούσουμε σε τοπικό επίπεδο σε πρώτη φάση και ταυτόχρονα να αντεπιτεθούμε, να ελέγξουμε την κλιμάκωση και να προκαλέσουμε κόστος πολύ μεγαλύτερο απ’ ότι ενδεχομένως ανέμενε ως όφελος ο αντίπαλος.

Στο πιο πάνω πλαίσιο, υποψήφιοι στόχοι είναι κάθε μεγάλης αξίας αγαθό που σχετίζεται με το αξιόμαχο του τουρκικού στρατού αλλά πρωτίστως τα ίδια τα οπλικά συστήματα του αντιπάλου. Ενδεικτικά, σε κλιμακούμενη βάση [δεν αναφέρομε στον έλεγχο της κλιμάκωσης σε τακτικό επίπεδο αλλά στην κλιμάκωση προς γενικευμένο πόλεμο] πρέπει να είμαστε αξιόπιστα ικανοί να καταφέρουμε ισχυρότατα πλήγματα κατά των τουρκικών ενόπλων δυνάμεων, να εξαρθρώσουμε καίριους στόχους που σχετίζονται με την οικονομική και βιομηχανική βάση του αντιπάλου και να προκαλέσουμε ζημιές που θέτουν σε κίνδυνο την κοινωνική και καθεστωτική σταθερότητα [αυτό ακριβώς ήταν το σκεπτικό της αμερικανικής στρατηγικής στόχευσης κατά της ΕΣΣΔ επί ψυχρού πολέμου]. Ταυτόχρονα, η μετάδοση των σωστών μηνυμάτων προς τον αντίπαλο ως αυτές τις πτυχές αποτελεί προϋπόθεση αξιόπιστης αποτροπής.

Εάν αντίθετα το κόστος-όφελος της πολεμικής σύρραξης είναι ισοζυγισμένο και συνολικά θετικό για την Τουρκία λόγω πολιτικών πλεονεκτημάτων όταν θα τερματιστούν οι ένοπλες εμπλοκές, η αποτροπή μας είναι υποψήφια για κατάρρευση και η εκτέλεση των επιθετικών απειλών περισσότερο από σίγουρη. Τα πλεονεκτήματα πέραν των πολεμικών εμπλοκών για την Τουρκία, ιδανικά γι’ αυτή, είναι ή έναρξη διαπραγματεύσεων σ’ όλο το πιθανό φάσμα των μονομερών διεκδικήσεών της.

Κατά συνέπεια, για ένα ακόμη λόγο, σκοπός μας είναι όχι να αναμένουμε το κτύπημα για να προβούμε σ’ ισοδύναμα αντίποινα αλλά να αποτρέψουμε παντελώς μικρό, μεσαίας κλίμακας ή μεγάλης κλίμακας σύρραξη.

Με τα πιο πάνω θα μπορούσε να συνεκτιμηθεί η θέση πως πολιτικός στόχος της Άγκυρας είναι να μας θέσει σε τροχιά ατέρμονων διαπραγματεύσεων σ’ όλο το φάσμα των διεκδικήσεών της μ’ αυτή σε πλεονεκτική θέση και την Ελλάδα σε μειονεκτική. Σε μια τέτοια περίπτωση, δεν θα μετρήσει το γεγονός πως προκαλέσαμε «ισοδύναμο» αλλά το γεγονός πως θα είμαστε επί μακρόν όμηροι ατέρμονων διαπραγματεύσεων, απειλών και υποχωρήσεων που θα μας συρρικνώνουν ως κράτος και ως έθνος άνευ δυνατότητας διεξόδου.

Τέλος, εάν είτε για λόγους που αφορούν τις στρατιωτικές μας ικανότητες είτε για λόγους που σχετίζονται με τα γεωπολιτικά δεδομένα πιστεύουμε πως έχουμε τακτικό μειονέκτημα – και πολύ περισσότερο εάν αυτό το γνωρίζει ο αντίπαλος – τότε, για να αποτρέψουμε τις εναντίον μας επιθετικές προθέσεις, είναι ζήτημα ζωής ή θανάτου να μεταδώσουμε με απόλυτη πειστικότητα την εικόνα γενικευμένης σύρραξης μεγάλου εκατέρωθεν κόστους.

Ενδεχομένως αυτό αφορά και άλλες περιοχές ζωτικών ελληνικών συμφερόντων αλλά σίγουρα σχετίζεται με την εκτεταμένη άμυνα προς την Κύπρο, εξ ου και ο ορθολογισμός του casus belli το οποίο συμφέρει να καταστήσουμε όσο περισσότερο αξιόπιστο στην αρχική του μορφή απειλής γενικών αντιποίνων. Αναμφίβολα, οι προσπάθειες μετά το 1993 για ενίσχυση τόσο της τοπικής κυπριακής άμυνας όσο και καλύτερης λειτουργικής σύζευξής της με την ελλαδική άμυνα βρίσκονται προς την ορθή κατεύθυνση. Τα πράγματα όμως αντιστρέφονται και η αποτροπή αποδυναμώνεται εάν δεν επικρέμαται η δική μας αποτρεπτική απειλή γενικευμένης σύρραξης και εάν όλες οι συναφείς ενέργειες δεν βρίσκονται σ’ αρμονία μ’ αυτή την συνολική αποτρεπτική λογική.

Καταληκτικά, κάθε αποτρεπτική απειλή, για να δημιουργεί αξιόπιστη παράσταση κόστους που θα εμποδίσει τον αντίπαλο να πάρει την πρωτοβουλία των κινήσεων σε χαμηλό επίπεδο σύγκρουσης, επιβάλλεται να στηρίζεται τόσο σε στρατιωτικές ικανότητες όσο και σε πολιτική βούληση και ορθή επιτελική και πολιτική οργάνωση. Γίνεται αντιληπτό πως είναι κρίσιμο για την αξιοπιστία της αποτροπής μας και την ελαχιστοποίηση των πιθανοτήτων μικρής ή μεγάλης σύρραξης, να μεταδοθούν μηνύματα ικανότητας ενδοπολεμικής αποτροπής και ελέγχου της κλιμάκωσης σ’ όλα τα επίπεδα μέχρι και το τελευταίο στάδιο, δηλαδή, μέχρι το στάδιο της γενικευμένης σύρραξης.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ

ΣΤΟΙΧΕΙΩΔΕΙΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΕΙΣ ΠΕΡΙ ΑΞΙΟΠΙΣΤΙΑΣ ΤΗΣ ΑΠΟΤΡΕΠΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΜΙΑΣ ΧΩΡΑΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΣΧΕΤΙΚΟΥ ΣΥΜΦΕΡΟΝΤΟΣ

Παράρτημα Ι
Περί αξιοπιστίας της αποτρεπτικής στρατηγικής.

Σ’ όλα τα πιθανά κλιμάκια πιθανών συρράξεων, η κρισιμότερη έννοια που βελτιώνει την αποτροπή είναι η αξιοπιστία της στρατηγικής της χώρας. Τόσο η ανάλυση των γραμμών που ακολουθούν όσο και η ανάλυση της επόμενης ενότητας περί «σχετικού συμφέροντος» αναφέρονται σε απλά και στοιχειώδη στοιχεία. Ο λόγος που τα συμπεριλαμβάνω προσαρμοσμένα στις ανάγκες του παρόντος σημειώματος είναι επειδή ακόμη και πρόχειρη παρατήρηση θέσεων, στάσεων και συμπεριφορών, ιδιαίτερα στο επίπεδο της πολιτικής ηγεσίας, δείχνει να μη λαμβάνονται υπόψη έστω και κατ’ ελάχιστο. Όμως, όλα τα υπόλοιπα είναι αχρείαστα εάν η αξιοπιστία της αποτρεπτικής μας απειλής δεν διαφυλάττεται.

Οι μηχαvισμoί της απoτρoπής είvαι τα διάφoρα πoλεμικά, πoλιτικά, oικovoμικά, και διπλωματικά μέσα πoυ διαθέτoυv oι δύo αvτίπαλoι. Μεταξύ oρθoλoγιστικώv αvτιπάλωv η λειτoυργία της απoτρoπής συvίσταται στηv σύvθετη αλληλεπίδραση μεταξύ τωv εκατέρωθεv πρoσλαμβαvoυσώv παραστάσεωv και εκτιμήσεωv ως πρoς τoυς κιvδύvoυς, τo κόστoς, τα οφέλη, τηv αβεβαιότητα τoυ απoτελέσματoς τυχόv εvεργειώv, και τις επιπτώσεις στo εσωτερικό και εξωτερικό της χώρας.

Η αξιoπιστία της απoτρoπής είvαι συvάρτηση πάρα πoλλώv παραγόvτωv. Αvαφέρoυμε μερικoύς: 1. Πoσoτική και πoιoτική επάρκεια πoλεμικώv μέσωv. 2. Αξιόμαχη στρατιωτική ηγεσία. 3. Επεξεργασμέvα επιτελικά σχέδια. 4. Υπoστηρικτική oικovoμική υπoδoμή. 5. Εθvική συvαίvεση όσov αφoρά τo εθvικό συμφέρov. 6. Υπoστηρικτικό εθvικό φρόvημα. 7. Iκαvή, αξιόπιστη και σoβαρή πoλιτική ηγεσία. 8. Σταθερότητα και συvέπεια πoλιτικώv και στρατιωτικώv στόχωv αvεξάρτητα εσωτερικώv πoλιτικώv διακυμάvσεωv. 9. Πλήρης συvεργασία πoλιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας. 10. Υπoστηρικτικές πoλιτικές και κoιvωvικές δυvάμεις γύρω απo τoυς εξωτερικoύς στόχoυς και τo αμυvτικό δόγμα. 11. Απoδεδειγμέvη απoφασιστικότητα και ετoιμότητα πρoάσπισης τωv ζωτικώv εθvικώv συμφερόvτωv. 12. Εξωτερικές διασυvδέσεις και συμμαχίες. 13. Διπλωματική υπηρεσία υψηλής πoιoτικής στάθμης. 14. Η φήμη της χώρας ως πρoς τις παρελθoύσες επιδόσεις της vα απoτρέπει τoυς αvτιπάλoυς της. 15. Τo επίπεδo τεχvoλoγικής αvάπτυξης της χώρας. 16. Η πoλεμική της βιoμηχαvία. 17. Η συμμετoχή σε Στρατιωτικά Σύμφωvα και γεvικά oι συμμαχίες της χώρας.

O αμυνόμενος-απoτρέπωv, θα πρέπει, όχι μόvo vα oικoδoμήσει πoλιτική πoυ vα αξιoπoιεί απoτελεσματικά τo πιo πάvω σύvθετo πλέγμα παραγόvτωv αλλά θα πρέπει, επίσης, vα επιδείξει ικαvότητα μετάδoσης, τηv κατάλληλη στιγμή και με τov κατάλληλo τρόπo, τωv μηvυμάτωv με τα oπoία επιδιώκει vα επηρεάσει τov αvτίπαλo. Η απoτρoπή λειτoυργεί ικαvoπoιητικά, εvόσω τo αvαμεvόμεvo κόστoς για τηv άλλη πλευρά, σε περίπτωση αμφισβήτησης τoυ status quo, είvαι μεγαλύτερo απo τηv απoδoχή τoυ. Για κράτη όπως η Ελλάδα, πoυ υπηρασπίζovται τo status quo, εvυπάρχει o κίvδυvoς υπoτίμησης τoυ βαθμoύ αξιoπιστίας της απoτρεπτικής απειλής πoυ θα πρέπει vα επιτευχθεί για vα αvαιρεθoύv τα επιθετικά σχέδια τoυ αvτιπάλoυ. Η αvάλυση της επόμενης εvότητας περί "σχετικoύ συμφέρovτoς" (και τoυ τρόπoυ πoυ αυτό δυvατό vα εξελιχθεί), σχετίζεται άμεσα με τηv εκατέρωθεvv εκτίμηση τωv πραγματικώv διαθέσεωv τωv δύo αvτιπάλωv.

Υψηλoύ βαθμoύ αξιoπιστία της απoτρεπτικής απειλής, είvαι συvάρτηση όχι μόvo της ικαvότητας της πoλιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας, αλλά και της γεvικότερης oργάvωσης και λειτoυργίας τoυ κράτoυς και της κoιvωvίας. Γεvικά, η αξιoπιστία είvαι συvάρτηση της εθvικής ισχύoς, της ικαvότητας vα εκτελεσθoύv oι απoτρεπτικές απειλές εάv τo απαιτήσoυv oι συvθήκες, και της ικαvότητας τoυ απoτρέπovτoς vα αμυvθεί στηv αvτεπίθεση της άλλης πλευράς. Στo ίδιo πλαίσιo, η γεvικότερη συμπεριφoρά της πoλιτικής ηγεσίας δεv μπoρεί παρά vα έχει αvτίκτυπo στις πρoσλαμβάvoυσες παραστάσεις και αvτιλήψεις τoυ αvτιπάλoυ και άλλωv εvδιαφερoμέvωv. Για παράδειγμα, συμπεριφoρές ή δηλώσεις πoυ υπoδηλώvoυv φόβo, δέoς μπρoστά στoυς κιvδύvoυς, αδυvαμία και υπoχωρητικότητα, καθώς και παλιvδρoμήσεις στηv εξωτερική πoλιτική πoυ δίvoυv τηv εικόvα σύγχυσης και αβεβαιότητας, δέv μπoρεί παρά vα απoδυvαμώvoυv τov "δείκτη αξιoπιστίας" μιας χώρας.

Η αξιoπιστία της απoτρεπτικής απειλής σχετίζεται επίσης και με διάφoρες κιvήσεις ή απoφάσεις πoυ μεταδίδoυv στov αvτίπαλo μήvυμα εvδιαφέρovτoς για τo διαφιλovικoύμεvo αγαθό. Εvδεικτικά αvαφέρovται τα πιo κάτω: κιvήσεις στρατευμάτωv, αvάπτυξη εvόπλωv δυvάμεωv στις ευαίσθητες περιoχές, στρατιωτικές ασκήσεις, και έργα στρατιωτικής υπoδoμής. Επίσης, κιvήσεις ή απoφάσεις πoλιτικής ή ψυχoλoγικής σημασίας, όπως δηλώσεις πρoθέσεωv, oριoθέτηση της αvoχής τoυ αμυvόμεvoυ έvαvτι τωv πράξεωv τoυ αvτιπάλoυ πέραv τωv oπoίωv αρχίζoυv oι εχθρoπραξίες (casus belli), διπλωματικές κινήσεις, συμμαχικές συγκλίσεις και συμφωνίες με τους «εχθρούς του εχθρού», συμμετoχή σε στρατιωτικά σύμφωvα, αλλαγή τoυ αμυvτικoύ δόγματoς με έμφαση στηv ικαvότητα αvτεπίθεσης, ικανότητες που κάνουν τον αντίπαλο να πιστέψει πως εάν αρχίσει σύρραξη θα ελέγξουμε την κλιμάκωση, και η με διάφoρoυς τρόπoυς εvίσχυση τoυ εθνικού φρovήματoς.

Εvα άλλo μείζovoς σημασίας θέμα στηv εκτίμηση της αξιoπιστίας της απoτρεπτικής απειλής, σχετίζεται με τηv «φήμη» τoυ απoτρέπovτoς σε σχέση με παρελθoύσες επιδόσεις τoυ. Αvεξάρτητα τωv εvεργειώv στις oπoίες πρoβαίvει κάπoιoς, τo κρίσιμo ερώτημα είvαι τι πιστεύει η άλλη πλευρά για τις ικαvότητές τoυ, τις πρoθέσεις τoυ, και τηv πιθαvή συμπεριφoρά τoυ ως πρoς συγκεκριμέvες καταστάσεις. Όπως ήδη αvαφέρθηκε, μερικώς αυτό εξαρτάται απo τα μηvύματα πoυ με διάφoρoυς τρόπoυς, σκόπιμα ή άθελα, απoστέλλovται στov αvτίπαλo. Είvαι γεvικά απoδεκτό ότι η απoτρεπτική φήμη εvός κράτoυς ή μιας κoιvωvίας είvαι περισσότερo συvάρτηση τoυ τι πράττεται παρά τoυ τι λέγεται, και ότι η εικόvα αυτή είvαι απoτέλεσμα μακρόχρovης συστηματικής συμπεριφoράς και εvεργειώv. Επίσης, η φήμη εvός κράτoυς θα μπoρoύσε vα εξετασθεί με βάση επιμέρoυς κριτήρια, όπως τo Εθvικό φρόvημα, οι τεχvoλoγικές δυvατότητες, η απoφασιστικότητα της πoλιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας όταv υπεραμύvovται των ζωτικών εθvικών συμφερόντων, η ετoιμότητα της κoιvωvίας vα υπoστεί θυσίες, και η γεvvαιότητα καθώς και o ηρωισμός τoυ λαoύ όταv στo παρελθόv αγωvίσθηκε για τα εθvικά συμφέρovτα.

Συvάγεται ότι η αξιoπιστία της απoτρεπτικής απειλής είvαι συvάρτηση τoυ συvόλoυ τωv παραγόvτωv πoυ υπεισέρχovται στo απoτρεπτικό παιχvίδι. Σε κάπoιo βαθμό, η αξιoπιστία σχετίζεται με τηv πoσoτική επάρκεια τωv μέσωv πoυ συvθέτoυv τηv εθvική ισχύ. Κυρίως, όμως, η αξιoπιστία της απoτρoπής είvαι συvάρτηση πoλλώv άλλωv παραγόvτωv, αρκετoί απo τoυς oπoίoυς είvαι υπoκειμεvικoί και αστάθμητoι, και oι oπoίoι δυvατόv vα τύχoυv μυριάδωv συvδυασμώv μεταξύ τoυς: τo φρόvημα με τα όπλα, τα διάφoρα oπλικά συστήματα μεταξύ τoυς, τα όπλα με τoυς γεωπoλιτικoύς συvτελεστές, η διπλωματία με τηv τις στρατιωτικές κιvήσεις, η oικovoμία με τov στρατιωτικό αvεφoδιασμό, η διπλωματία με τov στρατιωτικό αvεφoδιασμό, τo αμυvτικό δόγμα και oι δηλώσεις της πoλιτικής ηγεσίας, η απoφασιστικότητα της στρατιωτικής ηγεσίας με τις διαθέσιμες πληρoφoρίες τωv μυστικώv πληρoφoριώv, η διπλωματία και oι εξωτερικές συμμαχίες, κλπ. Είvαι φαvερό ότι όσo περισσότερo είvαι πoιoτικά βελτιωμέvoι και επεξαργασμέvoι αυτoί – και πoλλoί άλλoι – συvδυασμoί τωv συvτελεστώv πoυ συvθέτoυv τηv απoτρoπή, τόσo περισσότερo αξιόπιστη είvαι η απoτρεπτική απειλή.

Παράρτημα ΙΙ
Περί σχετικού συμφέροντος.

Ένα άλλο κεντρικό αλλά και στοιχειώδες ζήτημα που αφορά την αξιοπιστία της στρατηγικής μας είναι η έννοια του «σχετικού συμφέροντος». Όπως θα εξηγηθεί πιο κάτω, αυτή η πτυχή είναι ιδιαίτερα σημαντικά για την αποτροπή απειλών μικρότερης έντασης. Στηv θεωρία της απoτρoπής, υπoστηρίζεται ότι η ύπαρξη ή μη ύπαρξη ζωτικoύ συμφέρovτoς είvαι κρίσιμης σημασίας για την αποτελεσματικότητα των αποτρεπτικών μας μεθοδεύσεων, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις κρίσεων.

Η επικρατέστερη θεωρητική υπόθεση στην στρατηγική ανάλυση είvαι ότι, στηv απoτρoπή, όπως σε κάθε διαπραγμάτευση, o αvταγωvιστής με τo μεγαλύτερo συμφέρov (ή τo μεγαλύτερo «πιστεύω» ότι διακυβεύεται ζωτικό τoυ συμφέρov), αvαμέvεται vα υπερισχύσει. Δηλαδή, σύμφωvα πάvτoτε με στοιχειώδη έννοιες της στρατηγικής ανάλυσης, η υπεράσπιση εθvικώv αγαθώv πoυ είvαι εξ αvτικειμέvoυ ζωτικής σημασίας στo απoτρεπτικό παιχvίδι δύo αvτιπάλωv, είvαι περισσότερη αξιόπιστη απo τηv διεκδίκηση αγαθώv ήσσovoς σημασίας.

Οι αναλυτές της στρατηγικής διακρίνουν μεταξύ «εγγενούς ή πρωταρχικού συμφέρovτoς» (intrinsic interest or values) και «συμφέρovτoς δυvάμεως» (power interest or values). Οι «εγγενείς ή πρωταρχικές αξίες και συμφέροντα» είναι αυτόvoμης και καταληκτικής σημασίας ("end values"). Iεραρχoύvται αvάλoγα με τo τι πραγματικά αξίζoυv παρά για τo τι ρόλo παίζoυv στov συσχετισμό ισχύoς τωv πρωταγωvιστώv. Αντίθετα, οι «αξίες ή τα αγαθά δυvάμεως», είvαι εργαλειακής σημασίας, δηλαδή, ιεραρχoύvται όχι τόσo ως πρoς τo τι αξίζoυv, όσo ως πρoς τo τι συvεισφέρoυv στηv ασφάλεια τωv αξιώv (ή αγαθώv) πρωταρχικής σημασίας.

Στην βάση των πιο πάνω συλλογισμών, έχει μεγάλη σημασία η ιεράρχηση τωv εθvικώv συμφερόvτωv στηv κλίμακα εθvικώv πρoτεραιoτήτωv, με κριτήριo τov βαθμό πoυ αυτά είτε "διαμεσoλαβoύv" στηv πρoώθηση τωv αξιώv (ή αγαθώv) πρωταρχικής σημασίας, είτε είvαι τα ίδια μείζovoς και πρωταρχικής σημασίας. Εvα παράδειγμα ιεράρχησης συμφερόvτωv θα μπoρoύσε vα είvαι τo πιo κάτω: μια λωρίδα γης ή μια διώρυγα, για κάπoιov, εάv τηv καταλάμβαvε στρατιωτικά, δυvατό vα σημαίvει μια oριακή αύξηση τωv γεωπoλιτικώv τoυ ερεισμάτωv. Για κάπoιov άλλo, όμως, τo ίδιo αγαθό δυvατό vα είvαι μεγάλης συvαισθηματικής ή θρησκευτικής αξίας, ή ακόμη η επαvάκτησή τoυ vα θεωρείται τεραστίας σημασίας για λόγoυς γoήτρoυ, φήμης και διεθvoύς κύρoυς της χώρας.

Τo πρόβλημα όσov αφoρά τηv εκτίμηση τoυ ζωτικoύ συμφέρovτoς στηv περίπτωση αυτή – όπως και σε κάθε άλλη περίπτωση – έγκειται στo γεγovός ότι υπεισέρχovται υπoκειμεvικά κριτήρια, ρευστές πoλιτικές πτυχές, και αμφιλεγόμεvα voμικά δεδoμέvα. Παραταύτα, είvαι δυvατό, συvυπoλoγίζovτας διάφoρoυς παράγovτες, vα εκτιμηθεί συγκριτικά o τρόπoς με τov oπoίo έvα διαφιλovικoύμεvo αγαθό εvτάσσεται στηv κλίμακα τωv εθvικώv συμφερόvτωv και αξιώv, oύτως ώστε, στηv συvέχεια, vα εκτιμηθεί o ρόλoς τoυ στo απoτρεπτικό παιχvίδι.

Οι πιo κάτω παράγovτες είvαι σχετικoί: 1. Η σημασία για τov κάθε αvτίπαλo απo τυχόv μεταβoλή τoυ status quo. 2. To κατα πόσo πρόκειται για κατάκτηση ή επαvάκτηση εδάφoυς. 3. Η συvαισθηματική, ιστoρική, και θρησκευτική αξία τoυ διαφιλovικoύμεvoυ αγαθoύ. 4. Η oικovoμική τoυ σημασία για τηv εθvική oικovoμία τoυ καθεvός. 5. Η σημασία τoυ για τo εθvικό γόητρo τωv αvτιπάλωv. 6. Ο βαθμός και η έκταση πoυ επηρεάζει τηv Εθvική ισχύ τωv αvτιμαχoμέvωv. 7. Η θέση τoυ στηv εσωτερική πoλιτική ζωή. 8. Η στρατηγική και γεωπoλιτική τoυ αξία. 9. Ο αριθμός τoυ πληθυσμoύ πoυ επηρεάζεται. 10. Ο βαθμoς ψυχoλoγικής και συvαισθηματικής δέσμευσης της πoλιτικής ηγεσίας και τoυ λαoύ.

Η θεωρητική πρόταση, λoιπόv, είvαι ότι σε μια διακρατική αντιπαράθεση, η πλευρά πoυ έχει τo μεγαλύτερo σχετικό συμφέρo ως πρoς τo διαφιλovικoύμεvo αγαθό, συγκριτικά θα έχει σχετικό διαπραγματευτικό πλεovέκτημα, και αvτιστρόφως. Εάv αυτό ισχύει, σε μια διέvεξη όπoυ και oι δύo αvτίπαλoι γvωρίζoυv επαρκώς τoυς λεπτoύς μηχαvισμoύς της απoτρoπής, τα περιθώρια "μπλόφας"(bluffing) της πλευράς πoυ έχει τo μικρότερo σχετικό συμφέρov μειώvovται σημαvτικά, και αvτίστρoφα.

Παρά τo ότι θα ήταv σκόπιμo vα τύχoυv λεπτoμερoύς εμπειρικής διερεύvησης, oι παράγovτες αυτoί εvέχoυv σχεδόv αυτovόητη σημασία στις διεvέξεις Ελλάδoς - Τoυρκίας στo Αιγαίo, στηv Θράκη, και στηv Κύπρo: 1. Η Ελλάδα υπερασπίζεται τo status quo εvώ η Τoυρκία πρoσπαθεί vα τo μεταβάλει. 2. Επικράτηση τωv θέσεωv της Τoυρκίας επαυξάvει μόvov oριακά τoυς δείκτες της Εθvικής της ισχύoς, εvώ για τηv Ελλάδα σημαίvει αισθητή μείωσή τoυς 3. Σε καμία απo τις τρεις περιπτώσεις δεv επηρεάζεται μεγάλoς αριθμός Τoυρκικoύ πληθυσμoύ, εvώ για τηv Ελλάδα συμβαίvει τo αvτίθετo. 4. Ως πρoς τoυς ιστoρικoύς και ψυχoλoγικoυς παράγovτες, ισχύoυv περίπoυ oι ίδιες αvαλoγίες.

Γεvικά, σε σχέση με πλείστες όσες «διαφορές» με την Τουρκία, αvαφερόμαστε σε Τουρκικό "συμφέρov δυvάμεως" και πρωταρχικά συμφέροντα για την Ελλάδα. Δηλαδή, όσον αφορά την Ελλάδα, αvαφερόμαστε σε συμφέρovτα και αξίες πρωταρχικής σημασίας πoυ ιεραρχoύvται ως πρoς τo τι πραγματικά αξίζoυv, και όχι ως πρoς τo τι πρoσθέτoυv στov συσχετισμό δυvάμεως. Δηλαδή, εvώ για τηv Ελλάδα διακυβεύovται ζωτικά κυριαρχικά και εθvικά συμφέρovτα, για τηv Τoυρκία είvαι "διαμεσoλαβητικής σημασίας", εvτασσόμεvα στo παιχvίδι δυvάμεως πoυ ασκεί η Άγκυρα στηv πρoσπάθεια, όπως πoλλάκις διακηρύσσoυv Τoύρκoι ηγέτες, vα επεκτείvει τηv επιρρoή της στηv περιoχή. Μολαταύτα, η κατάσταση ίσως να αλλάζει.

Διάφoρες εvέργειες της Τoυρκίας - μερικές απo αυτές στρατιωτικές, όπως oι παραβιάσεις τoυ Ελληvικoύ εvαέριoυ χώρoυ – έχoυv εξελιχθεί σε εργαλεία πρoώθησης τωv γεωπoλιτικώv της επιδιώξεωv, δηλαδή μέσov για τηv αύξηση της δυvάμεώς της. Δεν υπάρχει αμφιβολία πως η Άγκυρα, πρωτίστως, απoσκoπεί στηv πoλιτική voμιμoπoίηση εvός vέoυ πoλιτικoύ και κυριαρχικoύ status quo στo Αιγαίo (καθώς επίσης στηv Θράκη και στηv Κύπρo), βελτιώvovτας έτσι πρoς όφελός της τov συσχετισμό ισχύoς μεταξύ τωv δύo χωρώv. Αvτίθετα, για τηv Ελλάδα, υπεισέρχεται ζωτικό συμφέρov μείζovoς αξίας, δηλαδή, η διαφύλαξη της κυριαρχίας και ακεραιότητας τoυ Εθvικoυ χώρoυ.

Όμως, θα πρέπει vα τovισθεί ότι η καθιερωμέvη πλέov πρακτική τωv συvεχώv Τoυρκικώv πρoκλήσεωv – που oυσιαστικά παραμέvoυv αvαπάvτητες, ενώ στην περίπτωση των Υμίων, των S-300 και του επεισοδίου Οτσαλάν αποτυπώθηκαν ως σαφής Ελληνική υποχώρηση – δυvατό vα oδηγoύv στηv πιo κάτω κατάσταση:

Πρώτo, επικράτηση της αvτίληψης ότι τα συμφέρovτα πoυ διακυβεύovται εvέχoυv μικρότερη για τηv Ελλάδα αξία απ' ότι συvήθως θεωρείται ως δεδoμέvo στις διακρατικές σχέσεις ή απ’ ότι σήμαινε στο παρελθόν.

Δεύτερo, για λόγoυς γoήτρoυ, λόγoυς εσωτερικής πoλιτικής, ή λόγω μεταβoλής τωv παραμέτρωv τoυ πρoβλήματoς, σταδιακά, τα "διαφιλovικoύμεvα" αγαθά θα μετατραπoύv και να καθιερωθoύv σε αvτικείμεvα μείζovoς σημασίας για τηv Τoυρκία, αvεξάρτητα τωv αvτιστoίχωv Ελληvικώv ιεραρχήσεωv.

ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΑΡΧΕΣ ΤΩΝ ΔΙΕΘΝΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ

2009-04-24T16:04:00.003+03:00

Του Βουχιούνη Νικόλαου , Διεθνολόγου
Παρασκευή 24 Απριλίου 2009

Τα κράτη είναι οι βασικοί δρώντες του διεθνούς συστήματος .

Άλλοι δρώντες , είτε υπέχουν διεθνή προσωπικότητα-δικαιοπρακτική ικανότητα (όπως ορισμένοι διεθνείς οργανισμοί) είτε όχι (όπως μεμονωμένες προσωπικότητες , μη κυβερνητικές οργανώσεις , εθνικές διασπορές , διεθνείς οργανισμοί , πολυεθνικές εταιρείες) , ασκούν συμπληρωματικό μονάχα ρόλο στη διεθνή πολιτική σκηνή .

Ειδικά όσον αφορά τους διεθνείς οργανισμούς , η συνέχιση της ύπαρξης και επιτυχούς λειτουργίας τους εξαρτάται αποκλειστικά από την υποστήριξη των κρατών-μελών τους . Σε περίπτωση αποχώρησης ή μη συμμόρφωσης με τις γενικές κατευθυντήριες γραμμές του οργανισμού κράτους που κατατάσσεται στις εκάστοτε 'Μεγάλες Δυνάμεις' και έχει ρόλο στυλοβάτη του διεθνούς συστήματος , ο αντίστοιχος (περιφερειακός ή παγκόσμιος) οργανισμός διαλύεται ή εισέρχεται σε περίοδο απραξίας . Χαρακτηριστικά ιστορικά παραδείγματα είναι η 'Κοινωνία των Εθνών' (κατά την περίοδο του Μεσοπολέμου , 1918-1939) , δηλαδή ο οργανισμός που απετέλεσε τον πρόδρομο του ΟΗΕ , καθώς και ο ίδιος ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών (κατά τη διάρκεια της ιδεολογικής-γεωπολιτικής πόλωσης Ανατολής-Δύσης , γνωστής και ως 'Ψυχρός Πόλέμος' , λόγω του δικαιώματος veto των πέντε μονίμων μελών του Συμβουλίου Ασφαλείας) .

Τα κράτη είναι ορθολογικοί δρώντες , δηλαδή προβαίνουν σε διπλωματικές ενέργειες συνυπολογίζοντας το κόστος και τα πιθανά οφέλη . Υπέρτατη αξία έχει το λεγόμενο 'συμφέρον επιβίωσης' (εθνική ανεξαρτησία/κρατική κυριαρχία) και έπεται η αύξηση της εθνικής ισχύος , ως μέσο βελτίωσης της θέσης τους στη διεθνή κατανομή ρόλων/αρμοδιοτήτων αλλά και της ποιότητας ζωής των υπηκόων τους .

Το διεθνές σύστημα είναι άναρχο και ευμετάβλητο . Δεν υπάρχει κάποια υπέρτατη αρχή-εξουσία , όπως συμβαίνει στην ενδοκρατική έννομη τάξη , για να επιβάλλει την τάξη ή την ισονομία/δικαιοσύνη . Ως εκ τούτου κάθε κράτος βασίζεται στην 'αρχή της αυτοβοήθειας' και σπεύδει να εκμεταλλευθεί οποιοδήποτε 'παράθυρο ευκαιρίας' παρουσιαστεί (πχ. η διείσδυση της επιρροής των ΗΠΑ στην Ανατολική Ευρώπη και τα Βαλκάνια έπειτα του κενού ισχύος που δημιούργησε η κατάρρευση της ΕΣΣΔ) . Συμμαχίες συνάπτονται εφ'όσον και για όσο υπάρχει σύμπτωση συμφερόντων .

Η 'έννοια' του κράτους δεν είναι ταυτόσιμη με την 'έννοια' του έθνους . Υπάρχουν έθνη δίχως κρατική υπόσταση (πχ. Κούρδοι , Παλαιστίνιοι) όπως επίσης και πολυεθνικά/πολυφυλετικά κράτη (πχ.Τουρκία , Ιράκ , Αφγανιστάν , Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής , Ινδία) .

Τα κράτη υπόκεινται σε ποικίλες κατηγοριοποιήσεις . Βάση του βαθμού οικονομικής αναπτύξεώς τους ταξινομούνται σε 'ανεπτυγμένα' και 'αναπτυσσόμενα' . Με κριτήριο το πολίτευμά τους σε 'δημοκρατικά' και 'ολοκληρωτικά' (όρος που περιλαμβάνει τόσο τα 'φασιστικά' όσο και τα 'κομμουνιστικά' και 'θεοκρατικά' καθεστώτα) . Με άξονα την εθνολογική τους σύσταση σε πολυεθνικά και μη . Ιδιαίτερα σημαντική για τις διεθνείς σχέσεις είναι η διάκριση ανάμεσα στα κράτη που αποδέχονται την καθεστηκυία τάξη (status quo) και σε εκείνα που επιδιώκουν την αναθεώρησή της .

Η χρήση βίας και η απειλή χρήσης βίας , αν και καταδικάζονται ρητά από τον Καταστατικό Χάρτη του ΟΗΕ (με μόνη , προβλεπόμενη εξαίρεση την περίπτωση της 'νόμιμης άμυνας') , αποτελούν μια αδιαμφισβήτητη πραγματικότητα . Η ένοπλη σύρραξη όπως ορθά έχει επισημάνει ο (Carl Philipp Gottlieb von) Clausewitz είναι 'η συνέχιση της πολιτικής με άλλα μέσα' . Αναλόγως λοιπόν της πολιτικής στόχευσης διακρίνουμε κάθε φορά και την 'φύση' της πολεμικής αναμέτρησης , δηλαδή εάν πρόκειται για επιθετικό πόλεμο , αμυντικό πόλεμο , εθνικοαπελευθερωτικό πόλεμο , προληπτικό πόλεμο (αποκαλούμενο και 'προληπτικό πλήγμα') , εμφύλιο πόλεμο ή 'ανθρωπιστική επέμβαση' .

Η εξωτερική πολιτική των κρατών είθισται να παρουσιάζει μια διαχρονικότητα . Οι πολιτικοί αναλυτές και οι σύμβουλοι στρατηγικής εκπονούν μελέτες που απαιτούν συγκεκριμένες ενέργειες σε βάθος χρόνου . Τα πολιτικά κόμματα εναλάσσονται ανά τακτά χρονικά διαστήματα στην άσκηση της κυβερνητικής εξουσίας όπως άλλωστε συμβαίνει και με τα μέσα άσκησης εξωτερικής πολιτικής , ήτοι τις μεθόδους επίτευξης των εκπονηθέντων στόχων . Οι στόχοι όμως αυτοί καθεαυτοί παραμένουν σταθεροί , παρά τις επιμέρους προσεγγίσεις .

Η διπλωματία , δηλαδή η αλληλεπίδραση των διεθνών δρώντων , δεν σταματά ποτέ . Μετά το πέρας του 'Β Παγκοσμίου Πολέμου (1939-1945) και την κατάρρευση των ευρωπαϊκών αποικιακών αυτοκρατοριών ('διαδικασία της αποαποικιοποίησης') η πολυπλοκότητα των διεθνών σχέσεων αυξήθηκε . Ο αριθμός των κρατών σχεδόν τετραπλασιάστηκε (από περίπου 55 ανήλθε σε 192) , ενώ και το σύνολο των διεθνών οργανισμών είναι πολλαπλάσιο του αντίστοιχου προπολεμικού . Κατά συνέπεια οι διακρατικές επαφές , οι οποίες στο παρελθόν είχαν διμερή διάσταση , απέκτησαν και μια πολυμερή πτυχή .

Το διεθνές δίκαιο , παρότι δεν έχει αντικαταστήσει τη 'διπλωματία της ισχύος' (power politics , machtpolitik) , έχει αποκτήσει ένα βαρύνοντα ρόλο στις διεθνείς σχέσεις . Σε αυτό συνέβαλε η συγκεκριμενοποίησή του χάρη στην κωδικοποίηση-καταγραφή των εθιμικών κανόνων , τη μελέτη της νομολογίας των διεθνών δικαστηρίων (εν είδει δεδικασμένου) , την συγκέντρωση-ανάλυση του προϋπάρχοντος γραπτού δικαίου ('δίκαιο των Συνθηκών') και , τέλος , τις επιστημονικές-θεωρητικές προσεγγίσεις των ακαδημαϊκών διεθνολόγων-νομικών του διεθνούς δικαίου .

Με την έννοια του διεθνούς δικαίου συνδέεται ο όρος 'διεθνής νομιμοποίηση' , που αναφέρεται στην παραδοχή εκ μέρους τρίτων ως βάσιμων και δίκαιων των αιτιάσεων-θέσεων-απαιτήσεων ενός ή περισσοτέρων διεθνών δρώντων . Από τον εν λόγω συσχετισμό προκύπτει πως ένα κράτος (ή μια ομάδα κρατών) , ακόμη και αν δεν συμπεριλαμβάνεται στις ηγέτιδες δυνάμεις βάσει των οικονομικών/στρατιωτικών μεγεθών του και της γεωγραφικής του θέσης , δύναται να διαδραματίσει ρόλο και να επηρεάσει τις εξελίξεις τόσο σε διμερές επίπεδο όσο και μέσω της συμμετοχής του στα συλλογικά όργανα διεθνών οργανισμών (προεξάρχοντος του ΟΗΕ) και τις αποφάσεις δεσμευτικού ή διακηρυκτικού χαρακτήρα που αυτά τα όργανα λαμβάνουν .

Τα κράτη έχουν αναπτύξει αξιόλογη συνεργασία στους λεγόμενους 'τομείς χαμηλής πολιτικής' , δηλαδή στην θέσπιση κοινών κανόνων και την αντιμετώπιση ζητημάτων που αναφέρονται στην προστασία του περιβάλλοντος , τις (χερσαίες , αεροπορικές , θαλάσσιες) μετακινήσεις , τις μεταφορές προϊόντων , τις τηλεπικοινωνίες , την καταπολέμηση επιδημιών και φυσικών καταστροφών . Αντιθέτως στους 'τομείς υψηλής πολιτικής' (όπως είναι η άμυνα , η εξωτερική πολιτική και οποιαδήποτε άλλη κρατική δραστηριότητα/λειτουργία 'αγγίζει' τον πυρήνα της έννοιας της κρατικής κυριαρχίας) η διακρατική συννενόηση είναι άλλοτε υποτυπώδης (πχ. Ευρωπαϊκή Ένωση) και άλλοτε ανύπαρκτη .

THE ONGOING ATTACK ON GAZA AND THE SELF-DESTRUCTIVE POLICY OF ISRAEL

2009-01-12T11:29:00.027+02:00

By Vouchiounis Nikolaos
Bachelor of International and European Studies (Panteion University , 2004)
Sunday 11th January 2009

The last few days of December 2008 Israel decided to begin its biggest military operation in recent history against Hamas (1) , by attacking targets in Gaza Strip . According to ‘Le Monde’ journalist Laurent Ζecchini , the Israeli political leadership is currently concerned with three different threats (2) : Hezbollah in Lebanon , Iran (and its controversial nuclear program) and Hamas . From these , Iran’s policy is considered the most dangerous , despite the fact that it has never participated in direct war with Israel . Nevertheless , the refusal to recognize Israel as a legitimate state , the economic and military support towards Islamic paramilitary organizations (such as Hezbollah) , the harsh rhetoric against Israel’s allies (mainly the USA) as well as other Arab states (notably Egypt) that have accepted the Hebrew state and , last but not least , the ongoing nuclear capabilities of Iran are interpreted by Israel as a constant ‘thorn in its side’ . Having a tradition of preemptive wars/military operations , Israel is bound to react aggressively and it is believed that only the US opposition has delayed that course of action . The United States have similar perceptions about Iran’s nuclear ambitions but they are already preoccupied with two different war efforts , in Afghanistan and Iraq respectively , and they don’t want a new nucleus of tension in the fragile area of Middle East . As for the other two threats , Hezbollah has mostly a defensive role/function and Hamas is not a serious , destabilizing factor for Israel’s economic and social prosperity . It seems that Israel opted to deal with the weakest link to send a message to friends and foes alike . That it is prepared and willing to pursuit its diplomatic goals by any means necessary , whether the international community disagrees or not . The continuous , devastating attacks in Gaza should specifically be interpreted as a form/plan of deterrence against future Hamas attacks and as an effort to weaken the organization’s popular support , in favor of the moderate Fatah and the Palestinian President Mahmoud Abbas . The attacks also serve as a (perhaps last ?) warning towards Iran’s President Mahmoud Ahmadinejad to cooperate fully with the International Atomic Energy Agency (IAEA) about his country’s nuclear program . At the same time it’s a form of pressure , aiming foremost at the US and the nearly inaugurated new President Barack Obama , to address the Iranian problem decisively or , at least , permit Israel to do so (3) . Finally , it’s a display of force and ‘power politics - Machtpolitik’ to Hezbollah , in order to be kept at bay after its surprisingly successful resistance and Israel’s unexpected defeat during the Second Lebanon War (July-August 2006) .

Many western media and ‘think tanks’ exaggerated in their analysis of the tragic events , often in favor of Israel . It has been stated that the ongoing attack in Gaza resulted as a morale booster for ‘Tsahal’ , as the Israeli army is called in Hebrew , after its embarrassing retreat from Lebanon in August 2006 . It has also been reported that Israel is only exercising its right to defend itself and that it has to respond to Hamas rocket attacks , lest the lack of decisive (re)action spawns more attacks . Furthermore it is suggested that the ‘root of all evil’ lies in the unwillingness of certain elements in the Arabic World to accept , even after six decades from the unilateral declaration of independence (May 1948) , the existence of a Jewish state in Palestine . The above opinions are profoundly misleading and distort the truth . First of all there is no significance , as far as Tsahal’s moral is considered , in performing military operations in Gaza Strip and/or the West Bank . There is no comparison and no challenge between a professional army , equipped with the cutting edge of military technology , and a few hundreds self-trained , poorly equipped militia/guerillas/freedom fighters/terrorists (each reader can adopt the term that suits his needs) . Additionally Israel exceeds by far its right of self-defense , as its targets are located in highly populated urban areas , with the resulting death toll being comprised more of innocent civilians rather than combatants . In terms of international law and especially its humanitarian section , Professor Richard Falk , United Nations Special Investigator for Human Rights in the Occupied Territories (Gaza Strip , West Bank) , argues in a straightforward language that ‘The Israeli air strikes on the Gaza Strip represent severe and massive violations of international humanitarian law as defined in the Geneva Convention, both in regard to the obligations of an occupying power and in the requirements of the laws of war. Those violations include :
· Collective punishment – the entire 1.5 million people who live in the crowded Gaza Strip are being punished for the actions of a few militants.
· Targeting civilians – the air strikes were aimed at civilian areas in one of the most crowded stretches of land in the world, certainly the most densely populated area of the Middle East.
· Disproportionate military response

Certainly the rocket attacks against civilian targets in Israel are unlawful. But that illegality does not give Israel any right, neither as the occupying power nor as a sovereign state, to violate international humanitarian law and commit war crimes or crimes against humanity in its response’ (4) . From the approximately 421 dead and 2200 wounded Palestinians (from Saturday 27 December 2008 - when the air strikes began - till Friday 2 January 2009) far less than half are Hamas members and operatives . On Israel’s part , 4 people have died and 57 have been wounded (5) . The Israeli Defence Forces (IDF) dropped leaflets over northern Gaza on Saturday 3 January 2009 , warning residents to ‘leave the area immediately’ , in case a ground attack takes place , which it did a few hours later (6) . Unfortunately the Palestinians couldn’t find refuge in other areas because they hadn’t the means to abandon northern Gaza in the first place . The whole Gaza Strip is a war zone and only the ambulances have a limited freedom of movement . The warning for evacuation was meaningless , unless it is part of the propaganda war on behalf of Israel (7) . Robert Serry , the UN special coordinator for the Middle East Peace Process , commented that ‘Protection of civilians , the fabric of Gaza , the future of the peace process and regional stability - all are trapped between the irresponsibility of Hamas rocket attacks and the excessiveness of Israel's response’ (8) . Max Gaylard , UN humanitarian coordinator , couldn’t help but notice that ‘Large numbers of people , including many children, are hungry , they are cold and without ready access to medical facilities , without access to electricity and running water , above all they are terrified - that by any measure is a humanitarian crisis’ (9) . The spokeswoman for the International Committee of the Red Cross (ICRC) , Sophie-Anne Bonefeld , used even bolder words to describe the exact same situation , saying ‘Basically people are dying while they're waiting’ (10) . However Israeli Foreign Minister Tzipi Livni hasn’t recognized any humanitarian crisis and Israeli government has repeatedly turned down proposals for a temporary cease-fire . In Mrs Livni’s own words ‘There is no humanitarian crisis in the Strip , and therefore there is no need for a humanitarian truce .’ (11) . When asked by news channel ‘Al Jazeera English’ about Mrs Livni’s views , ‘Christopher Gunness , the UN Relief and Works Agency (Unrwa) spokesman , said her denials were absurd . «The organisation for which I work - Unrwa - has approximately 9,000 to 10,000 workers on the ground . They are speaking with the ordinary civilians in Gaza ... People are suffering» he said . «A quarter of all those being killed now are civilians. So when I hear people say we're doing our best to avoid civilian casualties that rings very hollow indeed»’ (12) . Iyad Nasr of the Red Cross in Gaza City confirms the bleak image , saying that ‘The size of the operations and the size of the misery we are seeing here on the ground is just overwhelming . We are trying our best to support the infrastructure that has been depleted ... and prevent the total collapse of the medical systems …. The ICRC has to contact the Israeli authorities for each single wounded to be evacuated with an ambulance .’ (13) . As for the Islamic fundamentalism and the persecution of Jews , Israelis conveniently forget that when their state was created , back in the 1948 and due to the favourable climate among the ‘Great Powers’ of that era for the victimized Jewish who suffered the ordeal of the Nazi’s ‘Final Solution’ (Holocaust) , the 80% of the Palestinians residing in Askelon and the rest of the lands that today comprise Israel were forced to move , thus becoming refugees (14) .

That brings us to the present situation . Israel wants to ensure the well-being of its citizens , Palestinians want to have their own state , the United States want to retain their influence in the area (an influence that is related to the regional stability 15) , the majority of the neighbouring Arabic states want to avoid tensions with Israel as they have their internal problems to take care of (16) , the European Union stands divided between its pro-United States members (17) and its more independent international actors (like France) . In the end , the only decisive factors in the equation are Israel and Palestinians . The Jewish state won’t dissolve and the Palestinians won’t vanish . For better or worse they are neighbours . And if we examine carefully its other’s desires , they are not that different . Israelis strive for the undisputed/unchallenged acceptance of their state’s existence by the surrounding Arabian populations and Palestinians strive for the instauration/establishment of a ‘Palestinian State’ in the homelands , in their forefathers’ lands . Since there are on both sides leaders , who have come to terms with the notion that their counterpart has logical and just claims and can convince their people of the necessity for a compromise , they should give to their respective negotiators a certain freedom of movement , in order to speed up the peace process .

The methods of selective assassinations , embargo and military operations as retaliation to attacks carried out by extremists against Israeli targets (whether civilian or not) not only don’t bear results but , on the contrary , renew the circle of violence . Certainly there is a pause of a couple of years but the final outcome is more violence . This is not a personal opinion . It is a historical fact , dating back to the First Intifada (1987) . It has been going on for 22 years and Israel is by no means safer . By destroying the infrastructure and preventing the Palestinians from acquiring even the most basic commodities , Israel forces them to live in indigence , with little hope for the future . And behind every civilian’s death , there is a family which is left with the pain and the suffering , struggling to come in terms with the loss (if that is possible) . After a while you realize that in the future you will have to deal with persons who have nothing left to lose . No dignity , no joy , no dreams , no family , no hope . What kind of life can that be ? A life not worth living . It comes a time when the promises for international aid ring hollow , when the word ‘piece’ doesn’t remind of anything you have ever experienced , when your loved ones lay dead or crippled and the only sentiments left are hate , the need for revenge and the disregard for human life (including their own) . That explains what for many , analysts and common people alike , is self-explanatory : that Israeli policy , concerning the Palestinians , is self-destructive . Someone might wonder how come the political leadership of Israel cannot perceive that dead-end . There are quite a few politicians , supported mostly by academics and non-governmental organizations/peace groups , that promote the idea of rapprochement . There are others however who , partly because of electoral motives and personal idiosyncrasy/life experiences and partly due to the influence of various advisors/experts (18) , continue to repeat the mistakes of the past . Until the majority of Israeli society understands that indiscriminate , excessive use of military force gives ‘birth’ to new conflicts , Israel won’t know true peace .

At the moment those lines are written , Sunday 11th January 2009 , the ground offensive against Gaza is in full progress (19) . The American news agency ‘CNN’ reports that ‘More than 800 Palestinians have been killed in the attacks , including 235 children , and about 3,300 people have been wounded …. Thirteen Israelis , including 10 soldiers , have died since the operation began’ (20) . The UN has halted most of its humanitarian operations after the death of four UNRWA staffers from Israeli fire (during the time periods that the IDF had scheduled/indicated as appropriate for the conduct of UNRWA operations) 21 . Both Israel and Hamas rejected the UN Security Council’s resolution 1860 , which called for an immediate , durable and fully respected ceasefire , leading to the full withdrawal of Israeli forces from Gaza (22) . And the tragedy continues …

ENDNOTES :

(1) Hamas was created in 1987 by Sheikh Ahmed Yassin , Abdel Aziz al-Rantissi and Mohammad Taha of the Palestinian wing of the ‘Muslim Brotherhood’ at the beginning of the First Intifada . It is identified as both a Palestinian Sunni paramilitary organization and a political party which at the present time holds a majority of seats in the elected legislative council of the Palestinian National Authority . Hamas has gained popularity in Palestinian society by establishing hospitals , education systems , libraries and other extensive social programs . At the same time it is responsible for a series of attacks against Israel , using rockets and suicide-bombers .

(2) Laurent Zecchini’s article , ‘Ο «εσωτερικός» εχθρός του Ισραήλ’ (=The «inner» enemy of Israel) , was published in the Greek newspaper ‘Το Βήμα’ (=To Vima , http://www.tovima.gr/ ) on Wednesday 31 December 2008 .

(3) The Carnegie Endowment for International Peace , a private , non profit organization dedicated to advancing cooperation between nations and promoting active international engagement by the United States , published online (on May 30 , 2006) a Proliferation Analysis by Israel's senior defence journalist Ze'ev Schiff . In that document (which is available at Carnegie Endowment’s website , http://www.carnegieendowment.org/publications/ ) Mr Schiff states that ‘To the best of my knowledge , Israel does not believe war against Iran to be the best way to eliminate the Iranian nuclear project . There is a common tendency to forget that Israel lies on the frontline of such a war . Israel stands to suffer more than anyone else , including the United States , should such a war break out . It would certainly be the prime target of Iranian retaliation should the United States decide to use force against Iran ….. Although Israel is not pressing for a military solution of the nuclear problem , it would be wrong to deduce that Israel is not preparing for a military deterioration …. Since Israel regards an Iranian nuclear threat as a threat to its very survival , it is preparing for any possible scenario . That was the way Israel acted in 1981 when it wrecked the nuclear reactor in Iraq ("Osirak") .’ . In another example , in an article by Sheera Frenkel on ‘Times Online’ (December 4 , 2008 , http://www.timesonline.co.uk/ ) , it is reported that ‘Israel is drawing up plans to attack Iran's nuclear facilities and is prepared to launch a strike without backing from the US …. Officials in the Israeli Defence Ministry told the Jerusalem Post that while they prefer to act in consultation with the US , they were preparing plans that would allow them to act in isolation . "It is always better to coordinate," a senior Defence Ministry official told the newspaper . "But we are also preparing options that do not include coordination ."’ . And let us not forget Tzipi Livni , Israel’s Foreign Minister , who on a number of occasions has commented that ‘Dialogue at this time is liable to broadcast weakness . I think early dialogue at a time when it appears to Iran that the world has given up on sanctions could be problematic …. We need to fight extremism . We need to continue the pressure on Iran and I believe that the idea of continuing the pressure comes with more intense and effective sanctions on the Iranians …. Iran needs to understand the military threat exists and is not being taken off the table .’ (International Herald Tribune , Article’s title ‘Livni : US dialogue with Iran could be problem’ , November 6 , 2008 , http://www.iht.com/ ) . Other government officials who have expressed similar views are Israeli Deputy Prime Minister Shaul Mofaz (‘If Iran continues its nuclear weapons program , we will attack it’ , New York Post , Article’s title ‘Israel’s Iran Target Practice’ by Andy Soltis , June 21 , 2008 , http://www.nypost.com/ ) and Israeli Prime Minister Ehud Olmert (‘The Iranian threat must be stopped by all possible means …. The international community has a duty and responsibility to clarify to Iran , through drastic measures , that the repercussions of their continued pursuit of nuclear weapons will be devastating’ , Reuters , Online article entitled ‘Olmert talks tough on Iran’s nuclear program’ by Jeffrey Heller , June 4 , 2008 , http://www.reuters.com/ ) .

(4) Professor Richard Falk’s article , ‘Israeli air strikes represent massive violations of international law’ , was published online at the website of the Russian news agency ‘Russia Today’ (http://www.russiatoday.com/) on December 29 , 2008 .

(5) Online article entitled ‘Israel bombs as tanks wait on outskirts of Gaza’ by Michal Zippori , published at the website of the American news agency ‘CNN’ (http://edition.cnn.com/) on January 2 , 2009 .

(6) The Israeli ground offensive was launched on Saturday night (American news network ‘Fox News’ , Online article entitled ‘Israeli ground forces cross border into Gaza Strip’ by Mike Tobin , January 4 , 2009 , http://www.foxnews.com/ ) . As a result of the Israeli ground attack Palestinian casualties reached the 540 dead and 2700 injured by Monday , January 5 , 2009 .

(7) According to online encyclopedia ‘Wikipedia’ (http://en.wikipedia.org/ , search phrase ‘2008–2009 Israel–Gaza conflict’) : ‘Israeli newspaper «Haaretz» reported that Israeli Foreign Minister Tzipi Livni «instructed senior ministry officials to open an aggressive and diplomatic international public relations campaign in order to gain support for Israel Defense Forces operations in the Gaza Strip» . The campaign includes Ministry officials at Israeli embassies and consulates around the world mounting public relations campaigns that focus on local media and governmental officials , contacts by Livni with foreign officials in Israel , recruitment of people who speak Arabic , Italian , Spanish and German , and the opening of an international media centre in Sderot , to which «foreign media and diplomatic figures» will be invited .’ . Other media reported that IDF opened their own channel on ‘YouTube’ (American newspaper ‘Washington Post’ , Online article entitled ‘Israel takes battle with Hamas to YouTube’ by Amy Teibel , December 31 , 2008 , http://www.washingtonpost.com/ ) and made use of ‘Twitter’ , a free social internet-based messaging utility for staying connected in real-time (Greek newspaper ‘Το Βήμα=To Vima’ , Online article entitled ‘Το Ισραήλ επιχειρεί κατά της Χαμάς και μέσω του Διαδικτύου=Israel operates against Hamas through the Internet as well’ , December 31 , 2008 , http://www.tovima.gr/ ) .

(8) Online article entitled ‘Israel bombs as tanks wait on outskirts of Gaza’ by Michal Zippori , published at the website of the American news agency ‘CNN’ (http://edition.cnn.com/) on January 2 , 2009 .

(9) Online article entitled ‘Gaza humanitarian crisis deepens’ by Heather Sharp , published at the website of the British news network ‘BBC’ (http://news.bbc.co.uk/) on January 5 , 2009 . The specific article reveals various humanitarian issues of the Gaza Strip . Some selected excerpts are the following : ‘Israel has imposed a crippling blockade on Gaza for the past 18 months , allowing little more than humanitarian basics into the coastal territory . Health , energy and water infrastructure were already close to breaking point before the fighting broke out .’ , ‘Some 750,000 people - half Gaza's population - are dependent on food hand-outs from the UN relief agency , Unrwa .’ , ‘Five of Unrwa's 18 medical clinics have closed because of the fighting . The UN said on Sunday that all of Gaza City's hospitals had been without mains electricity for 48 hours . They are depending on generators designed only to work as back-ups , and have suffered from shortages of spare parts due to the blockade .’ , ‘The International Committee of the Red Cross (ICRC) has been attempting to co-ordinate safe passage with the Israelis , but says in many cases this has not been possible or has taken too long .’ , ‘The UN says a million people in Gaza are without electricity .’ , ‘The UN estimated on 5 January that 250,000 people did not have access to running water .’ , ‘Many of Gaza's wells rely on pumps normally powered with electricity that are now dependent on generators , and fuel is running out …. The ICRC says half a million people in Gaza City may be without water within 48 hours as fuel for the pumps runs out .’

(10) Online article entitled ‘Gaza humanitarian crisis deepens’ by Heather Sharp , published at the website of the British news network ‘BBC’ (http://news.bbc.co.uk/) on January 5 , 2009 .

(11) Online article entitled ‘Livni : Cease-fire in Gaza would grant Hamas legitimacy’ by Barak Ravid , published at the website of Israeli newspaper ‘Haaretz’ (http://www.haaretz.com/) on January 1 , 2009 . In the article it is also written that ‘In her remarks to reporters , Livni said Israel had been careful to protect the civilian population and had kept the humanitarian situation in Gaza «completely as it should be» . «The crossings are open , more than it used to be before the military operation» , she said .’ as well as that ‘Prime Minister Ehud Olmert …. during an appearance on Thursday (01/01/2009) in rocket-besieged Be'er Sheva said that …. « It became clear that it is impossible to live under these circumstances . We could not come to terms with the situation in which hundreds of thousands of people go to sleep and wake up in fear , uncertainty , and discomfort . We will act so that there will be quiet in the communities of the south . »’ .

(12) Online article entitled ‘Civilians deaths mount in Gaza war’ by ‘Al Jazeera and agencies’ , published at the website of the news channel ‘Al Jazeera English’ (http://english.aljazeera.net/) on January 6 , 2009 .

(13) Online article entitled ‘Civilians deaths mount in Gaza war’ by ‘Al Jazeera and agencies’ , published at the website of the news channel ‘Al Jazeera English’ (http://english.aljazeera.net/) on January 6 , 2009 .

(14) Interesting information about the origins of the Palestinian refugees can be found in Robert Fisk’s article ‘Οι νόμιμοι κάτοικοι του Ισραήλ σήμερα στριμώχνονται στη Γάζα=The legitimate residents of Israel today are stuffed in Gaza’ , published in the Greek newspaper ‘Το Βήμα=To Vima’ (http://www.tovima.gr/) on December 31 , 2008 . Mr Fisk also points out the tendency of American ‘think tanks’ , such as the ‘The American Enterprise Institute for Public Policy Research’ (AEI - http://www.aei.org/) , to align themselves with Israel’s official thesis and make no comment whatsoever about the increasing civilian casualties or the protest marches around the world .

(15) Apparently the United States , a military ‘Superpower’ and an economic ‘Great Power’ , try to control the decrease rate of their relative power due to the rise of new and/or traditional international actors , such as China , Russia and European Union . In the geographical areas of Middle East , the Balkans and Caucasus the US exploit the various grudges and conflicts (which usually have deep historical ‘roots’) , in pursuit of a role of ‘high supervision’ and control . Their strategy resembles the Roman doctrine of ‘divide and conquer’ . The US policies in Middle East may seem unbalanced , with the state of Israel being their ‘protégé’ , but the only reason Israel is considered a ‘strategic ally’ of the US lies in its constitutional and behavioural stability . Saudi Arabia , Jordan , Kuwait , Egypt and United Arab Emirates are examples of Arab states that have exceptional relations with the USA .

(16) First of all , most Arab states refused to grant citizenship to the Palestinian refugees and even to this day their conditions of life are inferior compared to those of the indigenous populations . While the refugees have generally been kept afar from each state’s citizens (a kind of social rather than racial segregation) , the Arab states have ‘used’ them as leverage in their diplomatic transactions with Israel and/or the West . Israel , on the other hand , isn’t willing to accept the return of every Palestinian refugee due to clearly demographic reasons . Israel’s population is 7,112,359 persons but not everyone is a Hebrew . Its ethnic groups are diverse , with Jewish representing the 76,4% of the population (of which Israel-born 67,1% , Europe/America-born 22,6% , Africa-born 5,9% , Asia-born 4,2%) . From the 23,6% non-Jewish , the majority are Arabs (Source : CIA World Factbook 2008 - https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/) . The United Nations have estimated that , as of June 30 , 2008 , the number of registered Palestinian refugees had reached the 4,618,141 persons . From these , 754,263 were located in West Bank , 1,059,584 in Gaza Strip , 416,608 in Lebanon , 456,983 in Syria and 1,930,703 in Jordan . Almost one third of the total number of registered Palestinian refugees (1,363,469) are residing in the 58 UNRWA’s camps , located throughout the 5 aforementioned countries/areas (Source : http://www.un.org/unrwa/publications/ , Official website of the United Nations Relief and Works Agency for Palestine Refugees in the Near East - UNRWA) . If the Palestinians’ right to return to their former homelands is absolute , without any restriction , the 23,6% non-Jewish will become almost 45% , raising questions about Israel’s social/ethnic stability . Secondly , each Arab state has already a number of urgent internal problems (as it can be seen – at least to a degree – in the following table) and its priorities do not include regional conflicts .

(17) From the so-called ‘Old Europe’ (the European Union , as it consisted till 2004 , with its 15 member-states) , the United Kingdom is the most prominent ally of the United States . Other member-states like Finland , Denmark and Netherlands also support strongly the US diplomatic decisions . On the other hand , France and Germany are the leading nations for a more euro-centric approach in international relations . That means that these two countries pursue a more autonomous (in terms of US interference) foreign policy , have frequent bilateral summit meetings and generally try to adopt a common thesis towards important international issues . Alongside France and Germany usually stand Sweden , Austria , Greece and the rest Mediterranean countries (Spain , Portugal and in a lesser degree Italy) . After the 2004 EU enlargement , that resulted in the increase of member-states form 15 to 25 , and the subsequent 2007 acceptance of Romania and Bulgaria (totalling 27 members) , the United States attracted more supporters . Countries such as Poland , Lithuania , Latvia , Estonia , the Czech Republic and Bulgaria , due to their past experience with imposed communist regimes and having been part of Soviet Union’s sphere of influence , consider the US (and the North Atlantic Treaty Organization – NATO) the only guarantees for their future prosperity ‘down the road of democracy and free commerce’ . It is no coincidence that they were among the first countries to send troops in Iraq , in order to support the US military operations (Multi-National Force Iraq – MNFI , 2004-still active) . Of course not every new EU member is pro-United States . Cyprus and Malta are both examples of that fact . So , it should come as no surprise that French President Nicholas Sarkozy had his own diplomatic initiative during the current Middle East crisis , in spite of not being anymore (as of January 1 , 2009) in charge of EU Presidency (=President of the Council of European Union , Source : Online article entitled ‘Sarkozy may visit Israel Monday’ , published at the website of American news agency ‘Reuters AlertNet’ , December 30 , 2008 , http://alertnet.org/ ) .

(18) Human history holds many examples of wrong decisions that led to either short-term or long-term political/military disastrous engagements :
a) US involvement in the Second Indochina War , commonly known as the Vietnam War (1959-1975) , was based on the wrong impression that USSR was behind every communist movement and therefore the US had to adopt a global containment policy (more like a ‘crusade’) to avoid a domino effect (=the successive fall of democratically elected governments and the rise to power of communist regimes) . Vietnam had no geostrategic value and the eventual communist victory didn’t shape the result of the ‘Cold War’ .
b) Germany’s attack on Soviet Union during World War 2 (‘Operation Barbarossa’ , June 1941) was a strategic miscalculation that accelerated/ensured the Axis defeat by the Allies .
c) USSR invasion in Afghanistan (December 1979) , one of the poorest Asian countries , that led to a renewed ‘arms race’ between US-USSR , resulting in Soviet Union’s collapse from internal economic/social problems (1989-1991) .
d) The harsh conditions of the ‘Versailles Treaty’ (June 1919) , an expression of French ‘revansism’ , that forced Germany (and its allies) to accept responsibility for causing the Great War (World War 1 , June 1914-November 1918) , disarm , make substantial territorial concessions and pay reparations , opening the path for the collapse of ‘Weimar Republic’ (1919-1933) and the appeal of nazism to a vast portion of German society .

(19) Russian news agency ‘Russia Today’ (http://www.russiatoday.com/) reported on January 10 , 2009 , that ‘American planners want to carry 3,000 tonnes of ammunition from the Greek port of Astakos to the Israeli port of Ashdod . The Pentagon denies the shipment is for use in Gaza , saying it is destined for a US stockpile in Israel . The US military has ammunition stores in a number of countries ready for use at short notice , but experts say the timing and size of the consignment are «irregular» . An even larger shipment of arms , which included laser-guided bombs , arrived in December’ .

(20) Online article entitled ‘Israelis , Hamas clash near Gaza City , witnesses say’ , published at the website of the American news agency ‘CNN’ (http://edition.cnn.com/) on January 11 , 2009 . Another online article entitled ‘Security Council overwhelmingly calls for immediate Gaza ceasefire’ , published at the website of the UN (http://www.un.org/ , UN News Centre) on January 8 , 2009 , stated that ‘The Israeli operation has so far killed 758 people in Gaza , of whom 257 were children and 56 women , with 3,100 wounded , 1,080 of them children and 452 women , according to Palestinian reports cited as credible by UN officials’ .

(21) Online article entitled ‘Israeli strike kills at least 1 aid worker , U.N. says’ by CNN journalists/correspondents Talal Abu Rahma , Michal Zippori , Ben Brumfield , Terrence Burke and Richard Roth , published at the website of the American news agency ‘CNN’ (http://edition.cnn.com/) on January 8 , 2009 . The article furthermore reports that ‘two U.N. schools in the territory used as civilian shelters have also been hit by the Israeli military’ .

(22) Resolution 1860 (2009) , adopted by the Security Council at its 6063rd meeting , on 8 January 2009 (available at the official website of the UN , http://www.un.org/ ) . The Resolution was adopted by 14 votes to none , with the United States abstaining (Source : ‘Highlights of the Noon Briefing : Security Council calls for «immediate , durable and fully respected» ceasefire in Gaza’ by Michele Montas , spokesperson for Secretary General Ban Ki-Moon , Friday 9 January 2009 , http://www.un.org/News/ ) . The US had previously (Saturday 3 January 2009) blocked a similar decision by the UN Security Council , with the US deputy ambassador Alejandro Wolff quoted as saying that ‘the United States saw no prospect of Hamas abiding by last week’s council call for an immediate end to the violence . Therefore , a new statement at this time would not be adhered to and would have no underpinning for success , would not do credit to the council’ (Source : American News Network ‘MSNBC’ , Online article entitled ‘US blocks UN statement on Gaza’ by ‘Associated Press’ , January 3 , 2009 , http://www.msnbc.msn.com/ ) .

Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ‘ΕΘΝΙΚΗΣ ΙΣΧΥΟΣ’

2008-12-01T20:33:00.006+02:00

Του Βουχιούνη Νικόλαου , Διεθνολόγου
Δευτέρα 1η Δεκεμβρίου 2008

Ο όρος ‘εθνική ισχύς’ αναφέρεται στη δυνατότητα ενός κράτους να εξασφαλίζει αφ’ενός εσωτερική σταθερότητα αφ’ετέρου ανεξαρτησία έναντι ξένων επιβουλών . Συνεπώς από την εθνική ισχύ εξαρτάται η συνέχιση της ύπαρξης μιας κρατικής οντότητας . Με άλλα λόγια ‘εθνική ισχύς’ και ‘κρατική κυριαρχία’ είναι έννοιες ταυτόσημες . Τί είναι αυτό όμως που καθορίζει την εθνική ισχύ ?

Προφανώς δεν έχουμε να κάνουμε με έναν μόνο παράγοντα αλλά με μία σειρά παραγόντων , οι οποίοι δύναται να ταξινομηθούν στις ακόλουθες δύο κατηγορίες :
1. Εσωτερικοί Παράγοντες
2. Εξωτερικοί Παράγοντες

ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ

Στους εσωτερικούς παράγοντες περιλαμβάνονται όλοι σχεδόν οι τομείς δραστηριοποίησης του κράτους , δηλαδή η οικονομία , η διπλωματία , η τεχνολογική έρευνα , η παιδεία και η εθνική άμυνα καθώς και στοιχεία της ‘ταυτότητας’ μιας χώρας όπως ο βαθμός εθνικής ομοιογένειας και η γεωγραφική θέση . Προτού εξετάσουμε εν συντομία τους προαναφερθέντες εσωτερικούς παράγοντες εθνικής ισχύος , αξίζει να σημειωθεί πως αυτοί δεν υπάρχουν ‘αυτόνομα’ αλλά αλληλοδιαπλέκονται , άλλοτε σε μεγαλύτερο και άλλοτε σε μικρότερο βαθμό . Η εν λόγω διευκρίνηση μπορεί να φαίνεται αυτονόητη , ωστόσο είναι σημαντική για να κατανοήσουμε τη βαρύτητα του κάθε παράγοντα , ανάλογα με τη συμβολή του στο τελικό σύνολο (στην εθνική ισχύ) και τους στόχους που έχει θέσει η εκάστοτε κρατική ηγεσία .

Έχουμε λοιπόν :

α) Η οικονομία αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο διότι διαμορφώνει τους πόρους που θα απορροφήσει καθένας από τους υπόλοιπους 4 τομείς . Μια ισχυρή οικονομία προϋποθέτει αυξημένες εξαγωγές (άρα , κατά το δυνατόν , ευνοϊκή ισοτιμία με ισχυρότερα τα νομίσματα των κρατών-πελατών , σε συνδιασμό με εξειδίκευση σε προϊόντα υψηλής τεχνολογίας και , γενικότερα , προϊόντα και υπηρεσίες υψηλής προστιθέμενης αξίας πχ. τουρισμός) , εξασφαλισμένη εισροή πρώτων υλών και τροφίμων (για τα οποία συνετό θα ήταν να υπάρχει ένας βαθμός αυτάρκειας , ειδικά όσον αφορά τους ενεργειακούς πόρους και τα βασικά είδη διατροφής) και χαμηλό πληθωρισμό (δηλαδή έλεγχο της ροής χρήματος μέσω της επίτευξης ισορροπίας ανάμεσα σε κατανάλωση-επενδύσεις και αποταμιεύσεις) .

β) Η διπλωματία , δηλαδή η εξωτερική πολιτική , συχνά παρερμηνεύεται ως εξωτερικός παράγοντας εθνικής ισχύος . Ο λόγος έγκειται στο ότι κατά το ήμισυ περιλαμβάνει κράτη , διεθνείς οργανισμούς (διακρατικούς και μη-κυβερνητικούς) και πρόσωπα , τα οποία έχουν τη δική τους ανεξάρτητη ταυτότητα όπως επίσης και (ελλείψη ενός πιο ευδόκιμου όρου) τη δική τους ‘πολιτική ατζέντα’ . Ωστόσο , καθώς το άλλο ήμισυ της διπλωματικής ‘σκακιέρας’ καταλαμβάνεται από τους διαπιστευμένους εκπροσώπους του εκάστοτε κράτους , ο ισχυρισμός ότι η τελική έκβαση μιας (διμερούς κυρίως) διπλωματικής συνδιαλλαγής καθορίζεται από τους κρατικούς αντιπροσώπους δεν απέχει από την πραγματικότητα . Όσο πιο έμπειροι , ικανοί και κατάλληλα προετοιμασμένοι είναι οι διπλωμάτες μιας χώρας , τόσο πιο ισόρροπα και ευνοϊκά θα είναι τα αποτελέσματα της διεθνούς της δραστηριοποίησης . Είναι εμφανής , τέλος , η διασύνδεση του τομέα της διπλωματίας με αμφότερους τους τομείς της παιδείας (θεωρητική κατάρτιση ή/και πρακτική άσκηση των υποψηφίων διπλωματικών υπαλλήλων αλλά και όλων όσων , άμεσα ή έμμεσα , ασχολούνται με την εξωτερική πολιτική , είτε πρόκειται για πολιτικά πρόσωπα είτε για δόκιμους ερευνητές/διεθνολόγους) και της οικονομίας (πραγματοποίηση ξένων επενδύσεων , αποστολή ανθρωπιστικής βοήθειας , χρηματοδότηση πολιτιστικών/μορφωτικών ανταλλαγών , οικονομική/οργανωτική ενίσχυση της ομογένειας και όποια άλλη δραστηριότητα λογίζεται ως ‘οικονομική/εμπορική διπλωματία’) .

γ) Η τεχνολογική έρευνα (ή Έρευνα και Ανάπτυξη – Research and Development) έχει διττή σπουδαιότητα . Αφ’ενός συμβάλλει στην άμυνα μιας χώρας (προκειμένου για στρατιωτική τεχνολογία , η οποία άλλωστε προσδίδει και μια ορισμένη αυτάρκεια σε ζητήματα εξοπλισμών) αφ’ετέρου λειτουργεί ως ‘ατμομηχανή’ της οικονομίας και κατ’επέκταση της ποιότητας ζωής των πολιτών . Μάλιστα υπάρχει πληθώρα παραδειγμάτων τεχνολογιών που έχουν και στρατιωτικές και εμπορικές εφαρμογές (αν όχι αυτούσιες , έστω με μικρές παραλλαγές) . Ενδεικτικά παραθέτω τον παρακάτω πίνακα :

δ) Η παιδεία δεν πρέπει να συγχέεται εννοιολογικά με τη μόρφωση . Πρόκειται για σαφώς ευρύτερη έννοια . Αποτελεί έναν συνδιασμό απόκτησης γνώσης-δεξιοτήτων και υιοθέτησης/ενστερνισμού κανόνων συμπεριφοράς-ηθικών αξιών . Στοχεύει δηλαδή τόσο στη διάπλαση του χαρακτήρα του ατόμου όσο και στην προετοιμασία του για την άσκηση κάποιου επαγγέλματος , πάντα στα πλαίσια μιας διαδικασίας κοινωνικής ενσωμάτωσης . Στις σύγχρονες κοινωνίες ο αριθμός των φορέων-παραγόντων που συμμετέχει σε αυτό που αποκαλούμε ‘εκπαίδευση’ έχει αυξηθεί . Παρ’όλα αυτά το κράτος , δηλαδή η οργανωμένη πολιτεία , εξακολουθεί να διαδραμαίζει έναν ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο , ορίζοντας τα διδακτικά αντικείμενα (και την κατανομή χρόνου σε κάθε ένα από αυτά) καθώς και την υποχρεωτική (νομοθετικά) φύση της εκπαίδευσης . Ο βαθμός συμμετοχής του κράτους έρχεται δεύτερος μόνον σε σύγκριση με τον αντίστοιχο βαθμό συμμετοχής της οικογενείας .
Όσον αφορά τα πρακτικά αποτελέσματα της παιδευτικής διαδικασίας , αυτά άλλοτε είναι έκδηλα και άλλοτε όχι . Στα εμφανή-άμεσα κατατάσσουμε τη δυνατότητα γραφής και ανάγνωσης , πραγματοποίησης μαθηματικών/αριθμητικών υπολογισμών , εκφοράς ολοκληρωμένου/συγκροτημένου (προφορικού και γραπτού) λόγου και δραστηριοποίησης/λειτουργίας μέσα σε πολυμελείς ομάδες (σχολική τάξη , γειτονιά , οικογένεια) . Στα έμμεσα , αλλά εξίσου – αν όχι περισσότερο – ουσιαστικά , εντοπίζουμε την ανάπτυξη κριτικής σκέψης/ικανότητας , συναισθηματικής έκφρασης και αυτοελέγχου , πολιτικοποίησης , καλαισθησίας (εξοικείωσης με τις καλές τέχνες) και κοσμοθεωρίας (δηλαδή προσωπικής φιλοσοφίας ζωής) . Εν κατακλείδι , η ποιότητα της παιδείας που λαμβάνουν οι πολίτες ενός κράτους αντικατοπτρίζει το επίπεδο του πολιτισμού του και τις προοπτικές του για επιβίωση/πρόοδο εν μέσω του άκρως ανταγωνιστικού διεθνούς περιβάλλοντος .

ε) Η εθνική άμυνα είναι ο τομέας που κατεξοχήν συνδέεται με την ‘εθνική ισχύ’ , γεγονός που είναι ευρύτερα γνωστό στο σύνολο σχεδόν της κοινής γνώμης . Περιλαμβάνει το έμψυχο προσωπικό των ενόπλων δυνάμεων ενός κράτους , όπως επίσης και το άψυχο υλικό (στρατιωτικές εγκαταστάσεις και εξοπλισμούς) . Η πρόκληση για την πολιτική ηγεσία κάθε χώρας έγκειται στην εξισορρόπηση των αμυντικών δαπανών με τις μη αμυντικές δαπάνες . Η ιστορική αναδρομή αποκαλύπτει πληθώρα παραδειγμάτων κρατών που

- είτε ανέπτυξαν υπερβολικά/μονομερώς τον τομέα της άμυνας , με συνέπεια να καταρρεύσουν οικονομικά και μεσοπρόθεσμα ή μακροπρόθεσμα να απωλέσουν την προνομιακή θέση που κατείχαν στο άναρχο διεθνές σύστημα (πχ. Σουηδία την χρονική περίοδο 1700-1809 , Σοβιετική Ένωση κατά τις δύο τελευταίες δεκαετίες της ύπαρξής της έως την οριστική της διάλυση το 1991)

- είτε , αντιθέτως , επέλεξαν να δώσουν έμφαση στις εμπορικές (διακρατικές) συναλλαγές , αμελώντας την άμυνά τους σε βαθμό που να καταστούν άλλοτε εξαρτώμενα από τρίτα κράτη (πχ. Κουβέιτ από την ανακήρυξη/επίτευξη της ανεξαρτησίας του το 1961 έως και σήμερα , Ιαπωνία από το πέρας του ΄Β Παγκοσμίου Πολέμου και έκτοτε – λόγω και των περιορισμών που της επιβλήθηκαν από τις νικηφόρες ΗΠΑ αναφορικά με το μέγεθος και την σύνθεση των ενόπλων της δυνάμεων , περιορισμοί που ενσωματώθηκαν και στο Ιαπωνικό Σύνταγμα του 1947) και άλλοτε εύκολοι στόχοι των επεκτατικών βλέψεων γειτονικών και μη χωρών (πχ. Αιθιοπία από τις αρχές έως τα μέσα του 20ου αιώνα – με αποκορύφωμα τον πόλεμο του 1935-1936 και την επακόλουθη κατοχή από τους Ιταλούς έως το 1941) .

Στους εσωτερικούς όμως παράγοντες εθνικής ισχύος περιλαμβάνονται , όπως άλλωστε προαναφέρθηκε , και τα επονομαζόμενα ‘στοιχεία της ταυτότητας’ μιας χώρας . Αναλυτικότερα :

i) Ο βαθμός εθνικής ομοιογένειας σχετίζεται με την εσωτερική σταθερότητα μιας κρατικής οντότητας . Παρά την ύπαρξη πολυεθνικών/πολυφυλετικών κρατών (πχ. Ηνωμένες Πολιτείες , Τουρκία , Ινδία , Ρουάντα , Βέλγιο , Βοσνία-Ερζεγοβίνη κ.ά.) , οι προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι χώρες της εν λόγω κατηγορίας είναι σαφώς περισσότερες και πιο σύνθετες από τις αντίστοιχες προκλήσεις των αμιγώς (ή εν δυνάμει αμιγώς) εθνικά ομοιογενών κρατών . Στην πραγματικότητα καμία χώρα δεν εμφανίζει πλήρη εθνική ομοιογένεια εξαιτίας των μεταναστευτικών ροών , οι οποίες τα τελευταία χρόνια έχουν ενταθεί , αλλά και των ιστορικών συγκυριών κατά τη σταδιακή διαμόρφωση των συνόρων της . Ο όρος ‘εθνική ομοιογένεια’ παραπέμπει στον συγγενή εννοιολογικά όρο της ‘εθνικής ταυτότητας’ , ο οποίος αποτελεί ένα μείγμα όλων των στοιχείων/γνωρισμάτων που διαμορφώνουν στον κάθε άνθρωπο το ‘συναίσθημα του ανήκειν’ , δηλαδή την ταύτιση με μία συγκεκριμένη εθνική ομάδα . Αυτά τα στοιχεία/γνωρίσματα είναι πρωτίστως η γλώσσα , οι κοινές ιστορικές μνήμες , το θρήσκευμα και ο πυρήνας των πνευματικών/πολιτιστικών αξιών μιας κοινωνίας (κουλτούρα/ήθη και έθιμα πχ. η ατομική πρωτοβουλία για τους Αμερικανούς , η αίσθηση τιμής έως τη διάπραξη αυτοκτονίας ως αυτοτιμωρίας για τους Ιάπωνες κ.ά.) . Είναι γεγονός πως κάθε εθνική ομάδα διέρχεται από διαφορετικά στάδια συνοχής , στα πλαίσια της ιστορικής της διαδρομής . Η ύπαρξη σοβαρής εξωτερικής απειλής συσπειρώνει ενώ η απουσία ‘εχθρού’ ενθαρρύνει την εσωτερική διαίρεση , φέρνοντας στο προσκήνιο εθνοτικές , πολιτικο-οικονομικές , κοινωνικές ή/και θρησκευτικές διαφορές . Τα μεν εθνικά ομοιογενή κράτη όμως σπάνια αντιμετωπίζουν τον κίνδυνο οριστικής διαίρεσης/εδαφικής απόσχισης και οι όποιες διαμάχες περιστρέφονται ως επί το πλείστον γύρω από πολιτικο-οικονομικά ζητήματα (πχ. ελληνικός Εμφύλιος) . Αντιθέτως , τα πολυεθνικά/πολυφυλετικά κράτη ισορροπούν διαρκώς σε μία πολύ λεπτή γραμμή και μόλις εκλείψει ο έξωθεν (ιδεολογικός) αντίπαλος ή η συνεκτική φυσιογνωμία του ηγέτη (πχ. Τίτο) , αρκεί η παραμικρότερη αφορμή για να επέλθει το χάος (πχ. Γιουγκοσλαβία , ΕΣΣΔ) .

ii) Η γεωγραφική θέση συναρτάται με πλήθος παραγόντων που , άλλοτε άμεσα και άλλοτε έμμεσα , επηρεάζουν την εθνική ισχύ . Κατ’αρχάς με τους πλουτοπαραγωγικούς πόρους/φυσικούς πόρους (natural resources) καθώς άλλη χρησιμότητα και κατ’επέκταση εμπορική αξία/στρατηγική σημασία έχουν πχ. το πετρέλαιο και οι πολύτιμοι λίθοι από ότι ο άνθρακας και το νικέλιο . Δευτερευόντως με το κλίμα και την εκδήλωση ή μη ακραίων καιρικών φαινομένων (πχ. πλημμύρες , έντονες χιονοπτώσεις , ανομβρία-ερημοποίηση κ.ά.) . Επιπροσθέτως με την κίνηση των γεωτεκτονικών πλακών και την πρόκληση ή μη φυσικών καταστροφών μεγάλης κλίμακας , όπως σεισμοί και παλιρροϊκά κύματα . Τέλος , με τη δυνατότητα ή μη πρόσβασης στην θάλασσα (πχ. τα περίκλειστα κράτη , τα οποία συνήθως συγκαταλέγονται στα φτωχότερα του κόσμου) , με την ύπαρξη φυσικών οχυρωματικών έργων (πχ. απόκρημνες οροσειρές , πυκνή τροπική βλάστηση , απόσταση από τα πλησιέστερα ηπειρωτικά κράτη - προκειμένου για νησιωτικά κράτη όπως το Ηνωμένο Βασίλειο και η Ιαπωνία) και με τη διασύνδεση των ‘οδών εμπορίου’ , δηλαδή των εμπορικών ροών (πχ. τα κράτη της Μεσογείου) .

ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ

Όσον αφορά τους εξωτερικούς παράγοντες διαμόρφωσης της εθνικής ισχύος , αυτοί συνοψίζονται σε οποιαδήποτε δραστηριότητα τρίτου (διεθνούς) δρώντος , την οποία το εκάστοτε κράτος δεν δύναται ούτε να ελέγξει ούτε καν να επηρεάσει , έστω και κατ’ελάχιστο . Μερικά χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι :

Ι) Η αμερικανική επίθεση στο Ιράκ το Μάρτιο του 2003 , γνωστή και ως ‘Ο δεύτερος Πόλεμος του (Περσικού) Κόλπου’ (Second Gulf War) . Παρά τη μη ύπαρξη αποδείξεων περί κατοχής από το Ιράκ όπλων μαζικής καταστροφής (Weapons of Mass Destruction - WMD) αλλά και τις αντιρρήσεις πολλών χωρών (όπως η Γαλλία , η Γερμανία , η Κίνα και η Ρωσία – οι δύο τελευταίες μάλιστα μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ) , οι ΗΠΑ και ένας μικρός αριθμός σύμμαχων κρατών πραγματοποίησαν την επίθεση . Οι συνέπειες του απονομιμοποιημένου πλέον πολέμου κατά του Ιράκ επηρέασαν πλήθος χωρών , ακόμη και εάν δεν συμμετείχαν στις στρατιωτικές (και μετέπειτα κατοχικές) επιχειρήσεις , επιφέροντας αλλαγές στο βαθμό της εθνικής τους ισχύος . Αυτές οι αλλαγές οφείλονται συγκεκριμένα είτε στις μεταναστευτικές ροές που δημιουργήθηκαν (Ιρακινοί πρόσφυγες) είτε στη ριζοσπαστικοποίηση μουσουλμανικών πληθυσμών και εθνικών διασπορών ή ακόμη και στη διατάραξη του ενεργειακού χάρτη της ευρύτερης περιοχής του Περσικού Κόλπου .

ΙΙ) Οι διασκέψεις της ομάδας των G20 , δηλαδή των είκοσι πιο ανεπτυγμένων οικονομιών του πλανήτη (στην πραγματικότητα πρόκειται για 19 κράτη συν την Ευρωπαϊκή Ένωση , η οποία εκλαμβάνεται ως ενιαία οντότητα) , κατά τις οποίες λαμβάνονται αποφάσεις και υιοθετούνται πολιτικές που επηρεάζουν το σύνολο της παγκόσμιας οικονομίας (και ειδικά τα αναπτυσσόμενα κράτη) .

ΙΙΙ) Η απόφαση της Ρωσίας να διακόψει , έστω και προσωρινά , τη ροή φυσικού αερίου προς την Ουκρανία (Ιανουάριος 2006) και τη ροή πετρελαίου προς τη Λευκορωσία (Ιανουάριος 2007) , λόγω μη επίτευξης συμφωνίας μεταξύ των δύο πλευρών για τα νέα τιμολόγια διάθεσης των ρωσικών ενεργειακών προϊόντων . Οι συγκεκριμένοι αγωγοί εφοδιάζουν με πετρέλαιο/φυσικό αέριο και άλλες χώρες της Ευρώπης , τόσο της Ανατολικής (πχ. Πολωνία) όσο και της Δυτικής (πχ. Γερμανία) .

Barack Obama: Σκέψεις εξωτερικής πολιτικής στο περιοδικό Foreign Affairs

2008-11-03T12:18:00.007+02:00

Του Κωνσταντίνου Τραυλού
PhD Candidate Political Science (2012)
University of Illinois at Urbana-Champaign,
26/10/2008

Οι HΠΑ βρίσκονται σε εκλογικό πυρετό καθώς πλησιάζει το πέρας του 2008 και το τέλος της δεύτερης τετραετίας του Προέδρου Μπους. Τόσο ο John McCain όσο και ο Barak Obama αγωνίζονται για να πείσουν τον Αμερικανικό λαό ότι είναι η σωστή επιλογή για την προεδρία των Η.Π.Α. Η αλήθεια είναι ότι η κύρια αρένα του εκλογικού αγώνα είναι η οικονομία και θέματα αξιοπιστίας. Στο θέμα της εξωτερικής πολιτικής των Η.Π.Α και οι δύο υποψήφιοι έχουν δυνατές θέσεις, ειδικά στο θέμα του Ιράκ και του Αφγανιστάν. Όμως οι τωρινές τους θέσεις μπορεί να είναι διαφορετικές από το τί πραγματικά πιστεύουν, μιας και το γεγονός ότι είναι τώρα υποψήφιοι για τον προεδρικό θώκο ασκεί πίεση για μια πιο κεντρώα πολιτική. Αυτή η θεωρία μπορεί εύκολα να εξεταστεί με την αναζήτηση των θέσεων των υποψηφίων επί θέματα εξωτερικής πολιτικής στον προκριματικό γύρω. Αν και έχουν λιγότερο διεθνές ενδιαφέρον από ότι η τελική αναμέτρηση, οι προκριματικές εκλογές μας επιτρέπουν να δούμε τις απόψεις των υποψηφίων επί διαφόρων θεμάτων, όταν έχουν μεγαλύτερη ιδεολογική καθαρότητα για να κερδίσουν τους σκληρούς πυρήνες των δύο κομμάτων, πριν διυλιστούν στην προεδρική εκλογική εκστρατεία για να κερδίσουν το πολιτικό κέντρο.

Έχοντας λοιπόν αυτά στο νου, το περιοδικό Foreign Affairs είχε παρουσιάσει καθ’όλη τη διάρκεια του 2008 τις ιδέες των κύριων υποψηφίων των δύο κομμάτων για το χρίσμα του κομματικού υποψηφίου για την μετά-Μπους εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ. Το παρόν άρθρο αποσκοπεί στο να γνωστοποιήσει στο ελληνικό κοινό αυτές τις ιδέες, μαζί με μια προσπάθεια σύνδεσής τους με τα ευρύτερα ρεύματα της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής, όπως διαμορφώθηκαν μετά το τέλος τους Ψυχρού Πολέμου. Εδώ θα εστιάσουμε στον Δημοκρατικό Barak Obama.

Ο Barak Obama, junior senator του Ιλλινόις, εισήλθε στον προεδρικό αγώνα σαν σίφουνας, σχεδόν από το πουθενά. Χαρισματικός, με εξαιρετική μόρφωση, έχει καταφέρει να κερδίσει ένα μεγάλο κομμάτι των Δημοκρατικών ψηφοφόρων, ιδιαίτερα ανάμεσα στους αφρο-αμερικανούς και τους νέους, με την αύρα αλλαγής που εκπνέει. Μια αύρα που του επέτρεψε να κερδίσει την Hilary Clinton στις προκριματικές εκλογές των Δημοκρατικών. Όμως η σχετικά μικρή του χρονική παρουσία στο αμερικανικό πολιτικό σύστημα (μόλις 4 χρόνια) εγείρει ανάμεσα σε πολλούς ερωτήματα για την εμπειρία του. Ερωτήματα όμως που πολλοί νέοι δεν συμμερίζονται.

Ξεκινάμε απο τα πρόσωπα που ο Obama επικαλείται ως έμπνευση για τις ιδέες του περί εξωτερικής πολιτικής. Ο Obama εμπνέεται από τους τρεις «μεγάλους» Δημοκρατικούς προέδρους Φρανκλίνο Ρούζβελτ, Χάρρυ Τρούμαν και Τζον Φ. Κέννεντι που αποτελούν τους βασικούς αρχιτέκτονες (μαζί με τον Λύντον Τζόνσον) του σύγχρονου Δημοκρατικού κόμματος και δημοφιλείς προέδρους των Η.Π.Α. Στην συνέχεια παρουσιάζει τις βασικές πολιτικές που θα ακολουθήσει. Ο Οbama απορρίπτει την πολιτική Μπους και υποστηρίζει ότι θα ακολουθήσει μια νέα πολιτική συνεργατικού πολυμερισμού για την αντιμετώπιση απειλών παγκόσμιας εμβέλειας, χωρίς όμως να αποκλείει μονομερείς κινήσεις. Δήλωση-γέφυρα προς το κομμάτι του κέντρου που ανησυχεί για την ανεξαρτησία κινήσεων των Η.Π.Α. Τέλος, απορρίπτει τον απομονωτισμό.

Στο θέμα του Ιράκ ο Obama αποδέχεται την θέση ότι η χώρα είναι σε εμφύλιο και βλέπει ως μόνη επιλογή για τις Η.Π.Α την σταδιακή αποχώρηση με σαφή ημερομηνία, ως μοχλό άσκησης πιέσεων στην Ιρακινή κυβέρνηση για να γίνει ποιο δυναμική στο έργο της και στις διάφορες παρατάξεις για να συμφωνήσουν σε μια συνεργατική λύση, με ανοιχτό το ενδεχόμενο περιορισμένης παραμονής, αν η ιρακινή κυβέρνηση πετύχει στην καταπολέμηση της εξέγερσης. Την ίδια στιγμή πιστεύει σε μια ευρύτερη διπλωματική προσπάθεια με τα κράτη της περιοχής για τη διαχείριση των συνεπειών του εμφυλίου στο Ιράκ. Μακροπρόθεσμα πιστεύει ότι οι Η.Π.Α πρέπει να ακολουθήσουν πολιτική εξισορροπήσεως εξ αποστάσεως (over the horizon a.k.a offshore balancing) στην περιοχή. Άξιο σημασίας είναι να σημειωθεί ότι ο Obama εξυμνύει τον Στρατό και ρίχνει όλη την ευθύνη για την κρίση στην πολιτική ηγεσία, πάλι σαφής προσπάθεια προσεταιρισμού των στρατιωτικών οικογενειών.

Ο Obama βλέπει ως συνδεδεμένο με το Ιράκ και το Παλαιστινιακό και πιστεύει ότι οι Η.Π.Α πρέπει να εργαστούν για τη λύση του. Οι αρχές οποιασδήποτε λύσης πρέπει να είναι η εγγύηση των συνόρων και της ασφάλειας του Ισραήλ και η δημιουργία ενός βιώσιμου παλαιστινιακού κράτους, με αποδυνάμωση των Χάμας, Χεζμπολλάχ και Αλ Κάιντα. Ενδιαφέρον αποτελεί η δήλωση ότι οι Η.Π.Α θα βοηθήσουν το Ισραήλ να βρει πρόθυμους συνομιλητές ανάμεσα στους Παλαιστινίους και να απομονώσει αυτούς που αποτελούν εμπόδιο σε συνομιλίες. Οποιαδήποτε ομοιότητα με πρόσφατα γεγονότα στο Παλαιστινιακό δεν θα πρέπει να κάνει εντύπωση. Τέλος, απαραίτητο τρίτο στοιχείο σε μια ειρήνη στην Μέση Ανατολή είναι μια πολική μαστίγιου-καρότου προς Ιράν – Συρία, που θα έχει στόχο με οικονομικά, στρατιωτικά και πολιτικά κίνητρα αλλά και με αυστηρότερες κυρώσεις να φέρει αυτά τα κράτη σε σχέση συνεργασίας με τις Η.Π.Α.

Στο θέμα της εθνικής άμυνας των Η.Π.Α ο Obama πιστεύει σε αύξηση της δύναμης του Στρατού ξηράς κατά 90000 με 100000, συμφωνώντας ουσιαστικά με τις απόψεις της ανωτάτης στρατιωτικής ηγεσίας. Επιπροσθέτως πιστεύει στην αύξηση των κονδυλίων σε εξοπλισμό, επιμόρφωση στελεχών και ερευνητικά προγράμματα, υποστηρίζοντας συνάμμα μια αυστηρή πολιτική επαναθεώρησης του κόστους και της χρησιμότητας παρόντων εξοπλιστικών προγραμμάτων. Ειδικότερα τα εξοπλιστικά προγράμματα θα πρέπει να ανταποκρίνονται στο νέο σετ ασύμμετρων απειλών. Περαιτέρω θεωρεί ότι πρέπει να γίνει επένδυση στην πολιτική άμυνα και αναμόρφωση των υπηρεσιών πληροφοριών.
Περαιτέρω o Obama, προερχόμενος από το Δημοκρατικό κόμμα που από την περίοδο Carter θεωρείται τυπικά «μαλακό» στην άμυνα, μπαίνει βαθύτερα στο πως θα χρησιμοποιείται η στρατιωτική ισχύς των Η.Π.Α. Δεν αποκλείει μονομερή χρήση στρατιωτικής δύναμης για άμυνα και προληπτική άμυνα και υποστηρίζει χρήση στρατιωτικής δύναμης, στα πλαίσια πολυμερισμού, για προστασία συμμάχων, αντιμετώπιση γενοκτονιών και αποστολές αποκατάστασης και σταθεροποίησης σε καταρρέοντα κράτη ή περιοχές αναρχίας.

Ο Obama αναφέρεται εκτενώς στο θέμα της παρεμπόδισης της εξάπλωσης των πυρηνικών όπλων. Επικαλούμενος το άρθρο “News: A world free of Nuclear Weapons” στο Wall Street Journal (Eastern edition, New York, N.Y.: Jan 4, 2007. pg. A.15) των George P. Shultz, William J. Perry, Henry A. Kissinger και Sam Nunn, θεωρεί ότι η εξάπλωση των πυρηνικών όπλων πρέπει να σταματήσει και τα υπάρχοντα οπλοστάσια να μειωθούν. Αυτό θα συμβεί μέσω παγκόσμιας συνεργασίας, με την συνεργασία Ρωσίας-Η.Π.Α σαν κεντρικό άξονα. Στόχος θα είναι ο εντοπισμός, καταμέτρηση, ασφάλιση και καταστροφή του μεγαλύτερου μέρους του στρατιωτικού πυρηνικού υλικού παγκοσμίως, η τεχνολογική ανανέωση και αριθμητική μείωση των οπλοστασίων Η.Π.Α και Ρωσίας, η αποδυνάμωση του ρόλου των πυρηνικών όπλων στη διεθνή πολιτική και η ενίσχυση των διεθνών θεσμών με την θέση σε ισχύ της Comprehensive Ban Treaty, η ενδυνάμωση της Διεθνούς Υπηρεσίας Πυρηνικής Ενέργειας και ο εκσυγχρονισμός της NPT (Συνθήκης για την Μη-Εξάπλωση των πυρηνικών όπλων). Τέλος, πιστεύει ότι η διεθνής συνεργασία, με ανοιχτή την στρατιωτική επιλογή, είναι απαραίτητη για τον τερματισμό των πυρηνικών φιλοδοξιών Ιράν και Λαϊκής Δημοκρατίας της Κορέας.

Ένα άλλο μεγάλο θέμα με το οποίο ασχολείται ο Obama είναι η διεθνής συνεργασία και η κατάσταση των διεθνών οργανισμών. Πιστεύει στην ανάγκη διεθνούς συνεργασίας για την αναμόρφωση των οργανισμών-κλειδιά του διεθνούς συστήματος και στην αύξηση της διπλωματικής επιρροής των Η.Π.Α. Έτσι επικαλείται την ανάγκη ενδυνάμωσης του ΝΑΤΟ με μεγαλύτερη συμμετοχή των συμμάχων, αναμόρφωση των κεντρικών οργάνων του Ο.Η.Ε (και ιδιαίτερα του απαράδεκτου για αυτόν Συμβουλίου για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα του ΟΗΕ). Επίσης καλεί για δημιουργία νέων περιφερειακών οργανισμών σε περιοχές κλειδιά, όπως η Μέση Ανατολή και ΝΑ Ασία, για την πολιτικο-οικονομική και κοινωνική υποστήριξη και ανάπτυξη των μετριοπαθών καθεστώτων.

Ο Obama μιλάει και για ένα νέο σύστημα συνεργασίας σε Άπω Ανατολή μεταξύ Ιαπωνίας, Κίνας, Νοτίου Κορέας. Ειδικά στην περίπτωση της Κίνας, μιλάει για συνεργασία όπου είναι δυνατόν και ανταγωνισμού όπου δεν γίνεται συνεργασία. Περαιτέρω καλεί και για διεθνή συνεργασία στο θέμα της αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής. Τέλος, είναι αποφασισμένος να αλλάξει την πολιτική των Η.Π.Α στα ανθρώπινα δικαιώματα, βάζοντας ένα τέλος στις παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων εκ μέρους τους, ώστε να ξανακερδίσουν την εθνική και παγκόσμια κοινή γνώμη για τον εκδημοκρατικό ρόλο των Η.Π.Α. Ρόλο που θα ενισχυθεί υποστηρίζοντας αναπτυσσόμενα κράτη για την ενίσχυση των τοπικών τους θεσμών και την καταπολέμηση προβλημάτων υγείας όπως το Έιτζ.

Ο Obama τελειώνει το άρθρο του με μια εκτενή αναφορά στο θέμα της τρομοκρατίας. Καλεί για επανασυγκέντρωση της πολιτικής των Η.Π.Α σε Αφγανιστάν και Πακιστάν, με προγράμματα ανάπτυξης της τοπικής οικονομίας, εθνικής κοινωνίας και της εδραίωσης της κυριαρχίας του νόμου. Καλεί για πίεση στο Πακιστάν να καταπολεμήσει τους τρομοκράτες και υποστηρικτές τους στο εσωτερικό του. Μιλάει όμως και για πολιτική παρότρυνση για διπλωματική λύση των προβλημάτων Πακιστάν-Ινδίας και Πακιστάν- Αφγανιστάν. Γενικά το σύνθημά του είναι ‘Στρατός 21ου αιώνα, συνεργασία 21ου αιώνα για αντιμετώπιση απειλών του 21ου αιώνα’. Τέλος, υπόσχεται ενίσχυση της πολιτικής άμυνας των Η.Π.Α και ενίσχυση των προσπαθειών των αναπτυσσομένων κρατών να παρέχουν ελπίδα και αξιοπρέπεια στους πολίτες τους ώστε να μην βρίσκουν πρόσφορο έδαφος οι τρομοκράτες.

Ποια είναι τα συμπεράσματα που μπορεί ένας αναγνώστης να αλιεύσει από το άρθρο του Obama? Το ποιο εύκολο είναι ότι απορρίπτει το μοντέλο του μονομερισμού, όπως εφαρμόστηκε από τον Πρόεδρο Μπους, καλώντας για μια ‘έφοδο’ διπλωματίας των Η.Π.Α και χρήση του πολυμερισμού. Στο θέμα της άμυνας ο Obama, αν και δεν το δηλώνει ξεκάθαρα, φαίνεται να την θεωρεί αναποτελεσματική, κάτι που διαφαίνεται από την υποστήριξή του για συνεργασία Η.Π.Α - Ρωσίας. Όσον αφόρα τους διεθνείς οργανισμούς, ενδιαφέρον αποτελεί ότι δεν μιλάει για αναμόρφωση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ. Στο θέμα του ΝΑΤΟ φαίνεται ότι οι Ευρωπαίοι εταίροι θα πρέπει να αναμένουν πιέσεις για μεγαλύτερη στρατιωτική συμμετοχή στις αποστολές της συμμαχίας. Στο θέμα του Ιράκ ο Obama υποστηρίζει τις προτάσεις της Ομάδας Εργασίας Ιράκ και έμμεσσα συμφωνεί με τις ιδέες των Barry Posen, Larry Diamond και James Fαeron για αποχώρηση από το Ιράκ. Προτάσεις όμως που αδυνατούν να περιορίσουν τη βία λόγω του εθνοτικού χαρακτήρα της σύγκρουσης στο Ιράκ. Βέβαια με τη νέα κατάσταση στο Ιράκ, μετά την (κατά τα φαινόμενα) επιτυχία της επαύξησης (Surge) , είναι αρκετά πιθανόν ότι σε περίπτωση προεδρικής εκλογής του ο Οbama θα ακολουθήσει διαφορετική τακτική. Το τελικό συμπέρασμα είναι ότι μια προεδρία Οbama, με βάση τα ίδια τα γραφόμενά του πριν κερδίσει το χρίσμα του Δημοκρατικού υποψηφίου, θα απορρίψει την δηλωμένη πολιτική πρωτοκαθεδρίας του Προέδρου Μπους (του Νεότερου) και το νεοαπομονωτισμό και θα προωθήσει μια πολιτική που θα συνδυάζει στοιχεία από την συλλογική ασφάλεια και τον επιλεκτικό επεμβατισμό και βρίσκεται στο μεταίχμιο μεταξύ του αμερικανικού αμυντικού ρεαλισμού (Morgenthau, Glaser) και της φιλελεύθερης σχολής διεθνών σχέσεων (Ikenberry, Keohane).

Ο ‘ΕΠΙΛΕΚΤΙΚΟΣ ΠΑΡΕΜΒΑΤΙΣΜΟΣ’ ΤΩΝ ΗΠΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΔΡΥΣΗ ΤΟΥΣ ΕΩΣ ΤΟ 1949

2008-09-04T01:59:00.010+03:00

Του Βουχιούνη Νικόλαου , Διεθνολόγου

(Η συγγραφή του παρόντος κειμένου ολοκληρώθηκε τη Δευτέρα 29 Οκτωβρίου 2007 και επρόκειτο αρχικά να αναρτηθεί στην ιστοσελίδα http://www.diethnologos.gr/ . Λόγω των προβλημάτων τεχνικής υφής που παρουσίασε η ιστοσελίδα αλλά και εξαιτίας της μικρής έκτασης του εν λόγω άρθρου , επέλεξα τελικά τη δημοσίευσή του στο blog . Το ίδιο σκοπεύω να πράξω εις το εξής και με κάθε άλλο κείμενό μου ανάλογης έκτασης και θεματολογίας .)

Οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής ξεκίνησαν την ιστορική τους πορεία μόλις το 1776 . Στις 4 Ιουλίου του εν λόγω έτους το Κογκρέσο , το οποίο είχαν συστήσει οι πρώην Βρετανοί άποικοι , ενέκρινε τη Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας , συνταχθείσα από τον Thomas Jefferson . Έκτοτε το νεοσύστατο αυτό κράτος ακολούθησε μία σταθερά επεκτατική πορεία συνδιάζοντας επιτυχώς δύο , θεωρητικώς αντικρουόμενα , δόγματα : τον απομονωτισμό και τον παρεμβατισμό . Ουσιαστικά , οι εκάστοτε πολιτικές ηγεσίες των ΗΠΑ εφήρμοσαν ένα ‘κράμα’ των δύο στρατηγικών προσεγγίσεων . Ακολούθησαν το δρόμο του ‘επιλεκτικού παρεμβατισμού’ όσον αφορά τη συμπεριφορά τους ως διεθνής δρώντας . Τα πιο αξιομνημόνευτα χαρακτηριστικά / περιστατικά του ‘επιλεκτικού παρεμβατισμού’ των ΗΠΑ είναι τα ακόλουθα :

1) Η αρπαγή γης από τους αυτόχθονες κατοίκους της Αμερικανικής ηπείρου , τους Ινδιάνους , μέσω της εκδίωξης και , συχνότερα , της εξολόθρευσής τους (1776-1890) .

2) Η αγορά της περιοχής της Louisiana (2,100,000 km²) , η οποία ‘ανήκε’ στη Γαλλία, από τον Πρόεδρο των ΗΠΑ Thomas Jefferson το 1803 .

3) Ο εξαναγκασμός , μέσω της άσκησης στρατιωτικής πίεσης , της Ισπανίας να αποχωρήσει από την περιοχή της Florida (1819) .

4) Η υιοθέτηση του Δόγματος Μονρόε (Monroe Doctrine , 1823) , το οποίο διακήρυσσε πως οι Ευρωπαϊκές Δυνάμεις δεν έχουν δικαίωμα να επεμβαίνουν στις υποθέσεις της αμερικανικής ηπείρου .

5) Η υπογραφή ανάμεσα στις ΗΠΑ και το Ηνωμένο Βασίλειο της Συνθήκης του Όρεγκον το 1846 , με την οποία οι ΗΠΑ απέκτησαν τις σημερινές βορειοδυτικές επαρχίες τους . Οι πενήντα πολιτείες που απαρτίζουν το κράτος των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής

6) Η σύρραξη ΗΠΑ-Μεξικού το 1848 , που οδήγησε στην κατάληψη της περιοχής της California καθώς και των υπολοίπων σημερινών νοτιοδυτικών επαρχιών των ΗΠΑ .

7) Η αγορά της περιοχής της Alaska (1,717,855 km²) , η οποία ‘ανήκε’ στη Ρωσία , προς $7,200,000 το 1867 .

8) Η προσάρτηση του αρχιπελάγους της Hawaii το 1898 . Είχε προηγηθεί πραξικόπημα το 1893 από Αμερικανούς κατοίκους της Hawaii εναντίον του μοναρχικού καθεστώτος που διοικούσε μέχρι τότε την χώρα .

9) Η σύρραξη ΗΠΑ-Ισπανίας το 1898 , που είχε ως αποτέλεσμα την προσάρτηση των Φιλιππίνων και του Πουέρτο Ρίκο . Οι Φιλιππίνες ανεξαρτητοποιήθηκαν μισό αιώνα αργότερα .

10) Η συμμετοχή στον Ά Παγκόσμιο Πόλεμο (Απρίλιος 1917) , στο πλευρό της ‘Τριπλής (ή Εγκάρδιας) Συνεννόησης’ (The Triple Entente , Entente Cordiale) , έπειτα της βύθισης αμερικανικών εμπορικών πλοίων από γερμανικά υποβρύχια .

11) Η μη επικύρωση από την αμερικανική Γερουσία της ιδρυτικής συνθήκης της ‘Κοινωνίας των Εθνών’ (League of Nations , 1919-1946) και η μη συμμετοχή των ΗΠΑ καθ’όλη τη διάρκεια ύπαρξης του εν λόγω διεθνούς οργανισμού που απετέλεσε το πρότυπο για τον ΟΗΕ .

12) Η συμμετοχή στο ΄Β Παγκόσμιο Πόλεμο , στο πλευρό των Συμμάχων , έπειτα της αιφνιδιαστικής ιαπωνικής επίθεσης στο Pearl Harbor (Δεκέμβριος 1941) , εναντίον του αμερικανικού στόλου που στάθμευε εκεί . Το πέρας του πολέμου βρήκε τις ΗΠΑ με άθικτη τη βιομηχανική υποδομή τους (σε αντίθεση με τα κράτη της ευρωπαϊκής ηπείρου) και έχοντας στην κατοχή τους περίπου τα 2 / 3 του παγκοσμίου συνόλου εφεδρειών χρυσού .

13) Η επιμονή στην κατοχύρωση δικαιώματος veto για τα 5 μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ (θέση με την οποία φυσικά συμφώνησαν όλες οι ‘Μεγάλες Δυνάμεις’ της εποχής) , καθιστώντας τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών αναποτελεσματικό σε θέματα ‘υψηλής πολιτικής’ .

14) Η διακήρυξη του δόγματος Τρούμαν (Truman Doctrine) στις 12 Μαρτίου του 1947 , το οποίο εγκαινίασε , σύμφωνα με τον κορυφαίο Αμερικανό διανοητή George F. Kennan , την πολιτική της ανάσχεσης απέναντι στην ΕΣΣΔ .

15) Η θέσπιση του ‘Σχεδίου Μάρσαλ’ (Marshall Plan ή European Recovery Program , 1947) , το οποίο αποσκοπούσε στην οικονομική και πολιτική ενίσχυση των χωρών της Δυτικής Ευρώπης ως αντίβαρο στη διάδοση του κομμουνισμού/σοσιαλισμού . Οι ΗΠΑ μάλιστα είχαν απευθύνει αρχικά το Σχέδιο Μάρσαλ και στις χώρες του ‘υπαρκτού σοσιαλισμού’ , υπό την προϋπόθεση όμως οι εν λόγω χώρες να προβούν σε πολιτικές και οικονομικές μεταρρυθμίσεις κατά τα πρότυπα του καπιταλιστικού συστήματος . Ερμηνεύοντας την τακτική που ακολούθησαν στο θέμα αυτό οι ΗΠΑ , ο επίκουρος καθηγητής στρατηγικών σπουδών στο Πάντειο Πανεπιστήμιο Χαράλαμπος Παπασωτηρίου σημειώνει : ’Αν οι ΗΠΑ περιόριζαν οι ίδιες εξαρχής το σχέδιο βοήθειας στη δυτική Ευρώπη , δεν θα χρεώνονταν μονάχα την οριστική διαίρεση της Ευρώπης , αλλά θα είχαν και δυσκολίες , όσον αφορά την συμμετοχή της Γαλλίας , λόγω της πολιτικής ισχύος της γαλλικής αριστεράς (ο Γάλλος υπουργός Εξωτερικών Τζορτζ Μπιντό έπρεπε να αποσοβήσει μία αντιαμερικανική συσπείρωση των σοσιαλιστών με τους κομουνιστές , για να διαφυλάξει τη γαλλική κυβερνητική σταθερότητα και να εξασφαλίσει τη γαλλική σύμπραξη στο Σχέδιο Μάρσαλ) . Η αμερικανική ηγεσία πήρε το ρίσκο αυτό πιστεύοντας ότι ο Στάλιν δεν θα δεχόταν να συμμετάσχει στο σχέδιο.’

16) Η ίδρυση του Οργανισμού Βορειοατλαντικού Συμφώνου (North Atlantic Treaty Organization – ΝΑΤΟ) το1949 , ως το αμυντικό/στρατιωτικό σκέλος του ‘Δυτικού Συνασπισμού’ . Μετά την κατάρρευση της ΕΣΣΔ το 1991 , το ΝΑΤΟ δεν έπαυσε να υφίσταται . Αντιθέτως , μία σειρά από γεγονότα (επανένωση Γερμανίας , γεωπολιτικές αλλαγές στην Ανατολική Ευρώπη , ακαθόριστος ρόλος της Ρωσίας , απροθυμία των Ευρωπαίων να δημιουργήσουν έναν αμυντικό πυλώνα εναλλακτικό του ΝΑΤΟ , διάχυτοι φόβοι για τυχόν επανεθνικοποίηση της άμυνας) προσέφεραν την αφορμή/αιτιολογία για τη δραστηριοποίηση του ΝΑΤΟ και στη μεταψυχροπολεμική εποχή . Αξίζει να σημειωθεί πως η Δυτικοευρωπαϊκή Ένωση (Western European Union – WEU) , ο κατεξοχήν ευρωπαϊκός αμυντικός οργανισμός, ιδρυθείς το 1948 με τη Συνθήκη των Βρυξελλών, ‘υποτάσσεται’ πλέον οριστικά στο ΝΑΤΟ , βάσει σχετικού άρθρου που συμπεριελήφθηκε στη Συνθήκη του Μάαστριχτ (1991) καθώς και της ακόλουθης διατύπωσης στο κείμενο του ‘Συνεταιρισμού για την Ειρήνη’ : ‘το ΝΑΤΟ θα παρέχει τα μέσα για επιχειρήσεις της ΔΕΕ για θέματα κοινής εξωτερικής και αμυντικής πολιτικής’ .

Από την προηγηθείσα σύντομη παράθεση στοιχείων προκύπτει αβίαστα το συμπέρασμα πως οι ΗΠΑ , ενώ διακηρύσσουν την προσήλωσή τους στις αρχές του πολιτικού ιδεαλισμού (ιεραποστολική διπλωματία) , στην πράξη ακολουθούν την σχολή του πολιτικού ρεαλισμού (εξωτερική πολιτική βασισμένη στο συμφέρον και όχι στο συναίσθημα , την ιδεολογία ή κάποια αόριστα πανανθρώπινα ιδανικά) . Επίσης αξίζει να σημειωθεί πως η αμερικανική εξωτερική πολιτική παρουσιάζει σταθερότητα (συνέχεια) ως προς τους στόχους και τα μέσα επίτευξής τους , ανεξάρτητα από το αν η εξουσία ασκείται από το Ρεπουμπλικανικό ή το Δημοκρατικό Κόμμα . Οι όποιες διαφοροποιήσεις εντοπίζονται στις επιμέρους προσεγγίσεις των διαφόρων θεμάτων και όχι στα θέματα αυτά καθεαυτά .

ΠΗΓΕΣ :
1. ‘Η Άνοδος και η Πτώση των Μεγάλων Δυνάμεων’ , Paul Kennedy , Εκδόσεις ‘Αξιωτέλλης’ (Αθήνα 1991)
2. ‘Η αμερικανική εξωτερική πολιτική μετά τον ψυχρό πόλεμο : Ιδεολογικά Ρεύματα’ , Αρβανιτόπουλος Κωνσταντίνος , Εκδόσεις ‘Ποιότητα’ (Αθήνα 2000)
3. Ιστοσελίδα http://en.wikipedia.org/ , Λήμμα ‘History of the United States’